SZKOŁA PODSTAWOWA W DASZEWIE

Menu

Przedmiotowy system oceniania  Fizyka, klasa VII

Kursywą oznaczono treści dodatkowe.

 

Wymagania na poszczególne oceny

konieczne

podstawowe

rozszerzające

dopełniające

dopuszczający

dostateczny

dobry

bardzo dobry

I

II

III

IV

OZDZIAŁ I. ELEKTROSTATYKA i PRĄD ELEKTRYCZNY

Uczeń

demonstruje zjawisko elektryzowania ciał przez potarcie

wymienia rodzaje ładunków elektry-cznych

wyjaśnia, jakie ładunki się odpychają, a jakie przyciągają

podaje jednostkę ładunku

demonstruje zjawisko elektryzowania ciał przez dotyk ciałem naelektryzowanym

podaje jednostkę ładunku elektrycznego

podaje przykłady przewodników i izo-latorów

rozróżnia materiały, dzieląc je na przewodniki i izolatory

wykazuje doświadczalnie, że ciało naelektryzowane przyciąga drobne przedmioty nienaelektryzowane

wymienia źródła napięcia

stwierdza, że prąd elektryczny płynie tylko w obwodzie zamkniętym

podaje przykłady praktycznego wyko-rzystania przepływu prądu w cieczach

podaje przykłady przepływu prądu w zjonizowanych gazach, wykorzy-stywane lub obserwowane w życiu codziennym

wyjaśnia, jak należy się zachowywać w czasie burzy

wymienia jednostki napięcia i natężenia prądu

rozróżnia wielkości dane i szukane

wskazuje formy energii, na jakie jest zamieniana energia elektryczna

wyjaśnia, w jaki sposób oblicza się pracę prądu elektrycznego

wyjaśnia, w jaki sposób oblicza się moc urządzeń elektrycznych

wymienia jednostki pracy i mocy

nazywa przyrządy służące do pomiaru napięcia elektrycznego i natężenia prądu elektrycznego

określa zakres pomiarowy mierników elektrycznych (woltomierza i amperomierza)

podaje przykłady równoległego połą-czenia odbiorników energii elektrycznej

Uczeń

opisuje budowę atomu

wyjaśnia, na czym polega zjawisko elektryzowania ciał przez potarcie

wyjaśnia, od czego zależy siła elektry-czna występująca między naelektryzo-wanymi ciałami

opisuje elektryzowanie ciał przez dotyk ciałem naelektryzowanym

wyjaśnia, na czym polega zjawisko elektryzowania ciał

wyjaśnia różnicę między przewodni-kiem a izolatorem

opisuje przemieszczanie się ładunków w przewodnikach pod wpływem oddziaływania ładunku zewnętrznego

stosuje pojęcie indukcji elektrostatycznej

informuje, że siły działające między cząsteczkami to siły elektryczne

opisuje przepływ prądu w przewodnikach jako ruch elektronów

rysuje schematy obwodów elektrycznych, stosując umowne symbole graficzne

odróżnia kierunek przepływu prądu od kierunku ruchu elektronów

wyjaśnia, jak powstaje jon dodatni, a jak – jon ujemny

wyjaśnia, na czym polega przepływ prądu elektrycznego w cieczach

wyjaśnia, na czym polega jonizacja powietrza

wyjaśnia, na czym polega przepływ prądu elektrycznego w gazach

definiuje napięcie elektryczne

definiuje natężenie prądu elektrycznego

posługuje się pojęciem mocy do obliczania pracy wykonanej (przez urządzenie)

oblicza koszt zużytej energii elektrycznej

porównuje pracę wykonaną w tym samym czasie przez urządzenia o różnej mocy

określa dokładność mierników elektry-cznych (woltomierza i amperomierza)

mierzy napięcie elektryczne i natężenie prądu, elektrycznego, włączając odpowiednio mierniki do obwodu

podaje niepewność pomiaru napięcia elektrycznego i natężenia prądu elektrycznego

wyjaśnia, jakie napięcie elektryczne uzyskujemy, gdy baterie połączymy szeregowo

Uczeń

opisuje jakościowo oddziaływanie ładunków jednoimiennych i różnoimiennych

przelicza podwielokrotności jednostki ładunku

stosuje zasadę zachowania ładunku do wyjaśniania zjawiska elektryzowania ciał przez potarcie

stosuje zasadę zachowania ładunku do wyjaśniania zjawiska elektryzowania ciał przez dotyk ciałem naelektryzowanym

opisuje budowę elektroskopu

wyjaśnia, do czego służy elektroskop

opisuje budowę metalu (przewodnika)

wykazuje doświadczalnie różnice między elektryzowaniem metali i izolatorów

wyjaśnia, w jaki sposób ciało naele-ktryzowane przyciąga ciało obojętne

wyjaśnia, na czym polega zwarcie

buduje proste obwody elektryczne według zadanego schematu

opisuje doświadczenie wykazujące, że niektóre ciecze przewodzą prąd ele-ktryczny

wyjaśnia, do czego służy piorunochron

posługuje się pojęciem napięcia ele-ktrycznego jako wielkości określającej ilość energii potrzebnej do przeniesienia jednostkowego ładunku w obwodzie

przelicza wielokrotności i podwielokro-tności jednostek napięcia elektrycznego i natężenia prądu elektrycznego

przelicza wielokrotności i podwielokro-tności jednostek pracy i mocy

przelicza dżule na kilowatogodziny, a kilowatogodziny na dżule

stosuje do obliczeń związki między pracą i mocą prądu elektrycznego

rozwiązuje proste zadania, wykorzy-stując wzory na pracę i moc prądu elektrycznego

rysuje schemat obwodu służącego do pomiaru napięcia elektrycznego i natężenia prądu elektrycznego

montuje obwód elektryczny według podanego schematu

stosuje do pomiarów miernik uniwersalny

oblicza moc żarówki na podstawie pomiarów

rysuje schemat szeregowego połącze-nia odbiorników energii elektrycznej

rysuje schemat równoległego połącze-nia odbiorników energii elektrycznej

Uczeń

analizuje kierunek przemieszczania się elektronów podczas elektryzowania ciał przez potarcie

bada za pomocą próbnika napięcia znak ładunku zgromadzonego na naelektryzowanym ciele

analizuje kierunek przemieszczania się elektronów podczas elektryzowania ciał przez potarcie i dotyk

posługuje się pojęciem ładunku elektry-cznego jako wielokrotności ładunku elementarnego

opisuje przemieszczanie się ładunków w izolatorach pod wpływem oddziały-wania ładunku zewnętrznego

wyjaśnia, dlaczego ciała naelektryzo-wane przyciągają nienaelektryzowane przewodniki

wyjaśnia, dlaczego ciała naelektryzo-wane przyciągają nienaelektryzowane izolatory

wskazuje analogie między zjawiskami, porównując przepływ prądu z przepły-wem wody

wykrywa doświadczalnie, czy dana substancja jest izolatorem, czy prze-wodnikiem

przewiduje wynik doświadczenia wykazującego, że niektóre ciecze przewodzą prąd elektryczny

opisuje przesyłanie sygnałów z narządów zmysłu do mózgu

rozwiązuje zadania, wykorzystując pojęcie pojemności akumulatora

analizuje schemat przedstawiający wielkości natężenia prądu elektry-cznego oraz napięcia elektrycznego spotykane w przyrodzie i wykorzystywa-ne w urządzeniach elektrycznych

analizuje schemat przedstawiający moc urządzeń elektrycznych

analizuje koszty eksploatacji urządzeń elektrycznych o różnej mocy

wymienia sposoby oszczędzania energii elektrycznej

wymienia korzyści dla środowiska natu-ralnego wynikające ze zmniejszenia zużycia energii elektrycznej

planuje doświadczenie, którego celem jest wyznaczenie mocy żarówki

projektuje tabelę pomiarów

zapisuje wynik pomiaru, uwzględniając niepewność pomiaru

uzasadnia, że przez odbiorniki połączo-ne szeregowo płynie prąd o takim samym natężeniu

wyjaśnia, że napięcia elektryczne na odbiornikach połączonych szeregowo sumują się

wyjaśnia, dlaczego przy równoległym łączeniu odbiorników jest na nich jednakowe napięcie elektryczne

wyjaśnia, dlaczego przy równoległym łączeniu odbiorników prąd z głównego przewodu rozdziela się na poszcze-gólne odbiorniki (np. posługując się analogią hydrodynamiczną)

ROZDZIAŁ II. ELEKTRYCZNOŚĆ i MAGNETYZM

Uczeń

opisuje sposób obliczania oporu ele-ktrycznego

podaje jednostkę oporu elektrycznego

mierzy napięcie elektryczne i natężenie prądu elektrycznego

zapisuje wyniki pomiaru napięcia elektry-cznego i natężenia prądu elektrycznego w tabeli

odczytuje dane z wykresu zależności I(U)

podaje wartość napięcia skutecznego w domowej sieci elektrycznej

wymienia rodzaje energii, na jakie zamieniana jest energia elektryczna

wymienia miejsca (obiekty), którym szczególnie zagrażają przerwy w dosta-wie energii

wyjaśnia, do czego służą bezpieczniki i co należy zrobić, gdy bezpiecznik rozłączy obwód elektryczny

informuje, że każdy magnes ma dwa bieguny

nazywa bieguny magnetyczne magne-sów stałych

informuje, że w żelazie występują do-meny magnetyczne

podaje przykłady zastosowania mag-nesów

demonstruje zachowanie igły magnetycznej w pobliżu magnesu

opisuje budowę elektromagnesu

podaje przykłady zastosowania elektro-magnesów

informuje, że magnes działa na prze-wodnik z prądem siłą magnetyczną

podaje przykłady zastosowania silników zasilanych prądem stałym

Uczeń

informuje, że natężenie prądu płyną-cego przez przewodnik (przy stałej temperaturze) jest proporcjonalne do przyłożonego napięcia

oblicza natężenie prądu elektrycznego lub napięcie elektryczne, posługując się proporcjonalnością prostą

buduje obwód elektryczny

oblicza opór elektryczny, wykorzystując wyniki pomiaru napięcia elektrycznego i natężenia prądu elektrycznego

oblicza opór elektryczny na podstawie wykresu zależności I(U)

rozpoznaje proporcjonalność prostą na podstawie wykresu zależności I(U)

wyjaśnia, dlaczego nie wolno dotykać przewodów elektrycznych pod napięciem

zapisuje dane i szukane w rozwiązywa-nych zadaniach

wyjaśnia, do czego służą zasilacze awaryjne

wskazuje skutki przerwania dostaw energii elektrycznej do urządzeń o kluczowym znaczeniu

opisuje oddziaływanie magnesów

wskazuje bieguny magnetyczne Ziemi

opisuje działanie elektromagnesu

wyjaśnia rolę rdzenia w elektromagnesie

opisuje budowę silnika elektrycznego

Uczeń

posługuje się pojęciem oporu elektry-cznego jako własnością przewodnika

przelicza wielokrotności i podwielokro-tności jednostki oporu elektrycznego

stosuje do obliczeń związek między napięciem elektrycznym a natężeniem prądu i oporem elektrycznym

rysuje schemat obwodu elektrycznego

sporządza wykres zależności natężenia prądu elektrycznego od napięcia elektrycznego

porównuje obliczone wartości oporu elektrycznego

wyjaśnia, do czego służy uziemienie

opisuje zasady postępowania przy porażeniu elektrycznym

rozwiązuje zadania, w których konieczne jest połączenie wiadomości o przepły-wie prądu elektrycznego i o cieple

przewiduje, czy przy danym obciążeniu bezpiecznik rozłączy obwód elektryczny

opisuje zasadę działania kompasu

opisuje zachowanie igły magnetycznej w pobliżu przewodnika z prądem

opisuje wzajemne oddziaływanie magnesów z elektromagnesami

wyjaśnia działanie silnika elektrycznego prądu stałego

Uczeń

wyjaśnia, co jest przyczyną istnienia oporu elektrycznego

wyjaśnia, co to jest opornik elektryczny; posługuje się jego symbolem graficznym

planuje doświadczenie, którego celem jest wyznaczenie oporu elektrycznego

projektuje tabelę pomiarów

wyjaśnia, co to znaczy, że w domowej sieci elektrycznej istnieje napięcie przemienne

rozwiązuje zadania, w których konieczne jest połączenie wiadomości o przepły-wie prądu elektrycznego ze znajomo-ścią praw mechaniki

rozwiązuje zadania obliczeniowe, posługując się pojęciem sprawności urządzenia

wyjaśnia, do czego służą wyłączniki różnicowoprądowe

oblicza, czy dany bezpiecznik wyłączy prąd, znając liczbę i moc włączonych urządzeń elektrycznych

wyjaśnia, dlaczego w pobliżu magnesu żelazo też staje się magnesem

wyjaśnia, dlaczego nie mogą istnieć pojedyncze bieguny magnetyczne

wyjaśnia przyczynę namagnesowania magnesów trwałych

opisuje doświadczenie, w którym energia elektryczna zamienia się w energię mechaniczną

ROZDZIAŁ III. DRGANIA i FALE

Uczeń

wskazuje położenie równowagi ciała w ruchu drgającym

nazywa jednostki: amplitudy, okresu i częstotliwości

podaje przykłady drgań mechanicznych

mierzy czas wahnięć wahadła (np. dzie-sięciu), wykonując kilka pomiarów

oblicza okres drgań wahadła, wykorzy-stując wynik pomiaru czasu

informuje, że z wykresu zależności poło-żenia wahadła od czasu można odczytać amplitudę i okres drgań

podaje przykłady fal

odczytuje z wykresu zależności x(t) amplitudę i okres drgań

odczytuje z wykresu zależności y(x) amplitudę i długość fali

podaje przykłady ciał, które są źródłami dźwięków

demonstruje dźwięki o różnych częstotli-wościach (z wykorzystaniem drgającego przedmiotu lub instrumentu muzyczne-go)

wytwarza dźwięk głośniejszy i cichszy od danego dźwięku za pomocą dowolnego ciała drgającego lub instrumentu muzycznego

rozróżnia: dźwięki słyszalne, ultradźwięki i infradźwięki

stwierdza, że fala elektromagnetyczna może się rozchodzić w próżni

stwierdza, że w próżni wszystkie rodzaje fal elektromagnetycznych rozchodzą się z jednakową prędkością

podaje przykłady zjawiska rezonansu mechanicznego

Uczeń

definiuje: amplitudę, okres i częstotliwość drgań

oblicza średni czas ruchu wahadła na podstawie pomiarów

wyznacza okres i częstotliwość drgań ciężarka zawieszonego na sprężynie

wyznacza: amplitudę, okres i częstotliwość drgań na podstawie wykresu zależności położenia od czasu

wymienia różne rodzaje drgań

wskazuje punkty toru, w których wahadło osiąga największą i najmniejszą (zerową) energię potencjalną grawitacji

wskazuje punkty toru, w których wahadło osiąga największą i najmniejszą (zerową) energię kinetyczną

opisuje falę, posługując się pojęciami: amplitudy, okresu, częstotliwości, pręd-kości i długości fali

posługuje się pojęciem prędkości rozchodzenia się fali

stwierdza, że prędkość rozchodzenia się dźwięku zależy od rodzaju ośrodka

porównuje prędkości dźwięków w różnych ośrodkach

wymienia wielkości fizyczne, od których zależy wysokość dźwięku

wytwarza dźwięki o częstotliwości większej i mniejszej od częstotliwości danego dźwięku za pomocą dowol-nego ciała drgającego lub instrumentu muzycznego

wymienia wielkości fizyczne, od których zależy głośność dźwięku

podaje przykłady źródeł: dźwięków słyszalnych, ultradźwięków i infradźwię-ków oraz ich zastosowań

wyjaśnia, że fale elektromagnetyczne różnią się częstotliwością (i długością)

podaje przybliżoną prędkość fal elektromagnetycznych w próżni

informuje, że każde ciało wysyła promieniowanie cieplne

opisuje doświadczenie ilustrujące zjawisko ugięcia fali na wodzie

opisuje doświadczenie ilustrujące zjawisko rezonansu mechanicznego

Uczeń

opisuje ruch okresowy wahadła matematycznego

zapisuje wynik obliczenia jako przybliżony

oblicza częstotliwość drgań wahadła

opisuje ruch ciężarka zawieszonego na sprężynie

analizuje siły działające na ciężarek zawieszony na sprężynie w kolejnych fazach jego ruchu

wyjaśnia, dlaczego nie mierzymy czasu jednego drgania, lecz 10, 20 lub 30 drgań

odczytuje z wykresu położenie wahadła w danej chwili (i odwrotnie)

wyjaśnia, na jakich etapach ruchu wahadła energia potencjalna rośnie, a na jakich – maleje

wyjaśnia, na jakich etapach ruchu wahadła energia kinetyczna rośnie, a na jakich – maleje

wskazuje punkty toru, w których ciało osiąga największą i najmniejszą (zerową) energię kinetyczną

stosuje do obliczeń zależność między długością fali, prędkością i okresem (wraz z jednostkami)

wyjaśnia, dlaczego dźwięk nie może się rozchodzić w próżni

oblicza czas lub drogę pokonywaną przez dźwięk w różnych ośrodkach

bada oscylogramy fal dźwiękowych (z wykorzystaniem różnych technik)

porównuje dźwięki na podstawie wykresów zależności x(t)

wyjaśnia, na czym polega echolokacja

stosuje do obliczeń zależność między długością fali, prędkością i okresem

informuje, że promieniowanie cieplne jest falą elektromagnetyczną

stwierdza, że ciała ciemne pochłaniają więcej promieniowania niż ciała jasne

opisuje doświadczenie ilustrujące zjawisko interferencji fal na wodzie

wyjaśnia zjawisko interferencji fal

informuje, że zjawisko dyfrakcji i interferencji dotyczy zarówno fal dźwiękowych, jak i elektromagnetycznych

wyjaśnia zjawisko rezonansu mechanicznego

Uczeń

wyznacza doświadczalnie kształt wykresu zależności położenia wahadła od czasu

analizuje przemiany energii w ruchu wahadła matematycznego, stosując zasadę zachowania energii

analizuje przemiany energii w ruchu ciała pod wpływem siły sprężystości (wagonik poruszający się bez tarcia po poziomym torze)

wskazuje punkty toru, w których ciało osiąga największą i najmniejszą (zerową) energię potencjalną sprężystości

opisuje mechanizm przekazywania drgań z jednego do drugiego punktu ośrodka w przypadku fal na napiętej linie

opisuje rozchodzenie się fali mecha-nicznej jako proces przekazywania energii bez przenoszenia materii

opisuje mechanizm przekazywania drgań z jednego do drugiego punktu ośrodka podczas rozchodzenia się fal dźwiękowych w powietrzu

opisuje sposoby wytwarzania dźwięku w instrumentach muzycznych, głośni-kach itd.

samodzielnie przygotowuje komputer do obserwacji oscylogramów dźwięków

rysuje wykresy fal dźwiękowych różniących się wysokością

nazywa rodzaje fal elektromagnetycznych (radiowe, mikrofale, promieniowanie podczerwone, światło widzialne, promie-niowanie nadfioletowe, promieniowa-nie rentgenowskie i promieniowanie gamma)

podaje przykłady zastosowania różnych rodzajów fal elektromagnety-cznych

informuje, że częstotliwość fali wysyłanej przez ciało zależy od jego temperatury

wyjaśnia, jakie ciała bardziej się nagrzewają, jasne czy ciemne

wyjaśnia zjawisko efektu cieplarnianego

wyjaśnia zjawisko dyfrakcji fali

wymienia cechy wspólne i różnice w rozchodzeniu się fal mechanicznych i elektromagnetycznych

wyjaśnia rolę rezonansu w konstrukcji i działaniu instrumentów muzycznych

podaje przykłady rezonansu fal elektro-magnetycznych

ROZDZIAŁ IV. OPTYKA

Uczeń

wymienia przykłady ciał, które są źródłami światła

wyjaśnia, co to jest promień światła

wymienia rodzaje wiązek światła

wyjaśnia, dlaczego widzimy

wskazuje w otoczeniu ciała przezroczy-ste i nieprzezroczyste

wskazuje kąt padania i kąt załamania światła

wskazuje sytuacje, w jakich można obserwować załamanie światła

wskazuje oś optyczną soczewki

rozróżnia po kształcie soczewki skupiającą i rozpraszającą

wskazuje praktyczne zastosowania soczewek

posługuje się lupą

rysuje symbol soczewki i oś optyczną, zaznacza ogniska

wymienia cechy obrazu wytworzonego przez soczewkę oka

opisuje budowę aparatu fotograficznego

wymienia cechy obrazu otrzymywanego w aparacie fotograficznym

posługuje się pojęciami kąta padania i kąta odbicia światła

rysuje dalszy bieg promieni świetlnych padających na zwierciadło, zaznacza kąt padania i kąt odbicia światła

wymienia zastosowania zwierciadeł płaskich

opisuje zwierciadło wklęsłe

wymienia zastosowania zwierciadeł wklęsłych

opisuje zwierciadło wypukłe

wymienia zastosowania zwierciadeł wypukłych

opisuje światło białe jako mieszaninę barw (fal o różnych częstotliwościach)

wymienia podstawowe barwy światła

informuje, w jaki sposób uzyskuje się barwy w telewizji kolorowej i monito-rach komputerowych

Uczeń

demonstruje zjawisko prostoliniowego rozchodzenia się światła

opisuje doświadczenie, w którym można otrzymać cień i półcień

opisuje budowę i zasadę działania kamery obskury

opisuje różnice między ciałem przezroczy-stym a ciałem nieprzezroczystym

wyjaśnia, na czym polega zjawisko załamania światła

demonstruje zjawisko załamania światła na granicy ośrodków

posługuje się pojęciami: ogniska i ogniskowej soczewki

oblicza zdolność skupiającą soczewki

tworzy na ekranie ostry obraz przedmiotu za pomocą soczewki skupiającej, odpowiednio dobierając doświadczal-nie położenie soczewki i przedmiotu

nazywa cechy obrazu wytworzonego przez soczewkę, gdy odległość przed-miotu od soczewki jest większa od jej ogniskowej

rysuje promienie konstrukcyjne (wycho-dzące z przedmiotu ustawionego przed soczewką)

nazywa cechy uzyskanego obrazu

wymienia cechy obrazu tworzonego przez soczewkę rozpraszającą

wyjaśnia, dlaczego jest możliwe ostre widzenie przedmiotów dalekich i bliskich

wyjaśnia rolę źrenicy oka

bada doświadczalnie zjawisko odbicia światła

nazywa cechy obrazu powstałego w zwierciadle płaskim

posługuje się pojęciami ogniska i ogniskowej zwierciadła

opisuje skupianie się promieni w zwierciadle wklęsłym

posługuje się pojęciami ogniska pozornego i ogniskowej zwierciadła

wymienia zastosowania lunety

wymienia zastosowania mikroskopu

demonstruje rozszczepienie światła białego w pryzmacie (jako potwierdzenie, że światło białe jest mieszaniną barw)

opisuje światło lasera jako światło jednobarwne

demonstruje brak rozszczepienia światła lasera w pryzmacie (jako potwierdzenie, że światło lasera jest jednobarwne)

informuje, że dodając trzy barwy: niebieską, czerwoną i zieloną, w różnych proporcjach, możemy otrzymać światło o dowolnej barwie

informuje, że z podstawowych kolorów farb uzyskuje się barwy w druku i drukarkach komputerowych

Uczeń

przedstawia graficznie tworzenie cienia i półcienia (przy zastosowaniu jednego lub dwóch źródeł światła)

rozwiązuje zadania, wykorzystując własności trójkątów podobnych

opisuje jakościowo zjawisko załamania światła na granicy dwóch ośrodków różniących się prędkością rozchodzenia się światła

rysuje dalszy bieg promieni padających na soczewkę równolegle do jej osi optycznej

porównuje zdolności skupiające soczewek na podstawie znajomości ich ogniskowych (i odwrotnie)

opisuje doświadczenie, w którym za pomocą soczewki skupiającej otrzymu-jemy na ekranie ostry obraz przedmiotu

wyjaśnia zasadę działania lupy

rysuje konstrukcyjnie obraz tworzony przez lupę

nazywa cechy obrazu wytworzonego przez lupę

rysuje konstrukcyjnie obraz tworzony przez soczewkę rozpraszającą

wyjaśnia pojęcia dalekowzroczności i krótkowzroczności

porównuje działanie oka i aparatu fotograficznego

wyjaśnia działanie światełka odblaskowego

rysuje konstrukcyjnie obrazy pozorne wytworzone w zwierciadle płaskim

rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzone przez zwierciadła wklęsłe

wymienia cechy obrazu wytworzonego przez zwierciadła wklęsłe

opisuje bieg promieni odbitych od zwierciadła wypukłego

demonstruje powstawanie obrazów za pomocą zwierciadła wypukłego

rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzone przez zwierciadła wypukłe

wymienia cechy obrazu wytworzonego przez zwierciadła wypukle

opisuje budowę lunety

opisuje budowę mikroskopu

opisuje zjawisko rozszczepienia światła za pomocą pryzmatu

wymienia barwę światła, która po przej-ściu przez pryzmat najmniej odchyla się od pierwotnego kierunku, oraz barwę, która odchyla się najbardziej

wymienia zjawiska obserwowane w przyrodzie, a powstałe w wyniku rozszczepienia światła

bada za pomocą pryzmatu, czy światło, które widzimy, powstało w wyniku zmieszania barw

informuje, że z połączenia światła niebieskiego i zielonego otrzymujemy cyjan, a z połączenia światła niebies-kiego i czerwonego – magentę

wymienia podstawowe kolory farb

Uczeń

wyjaśnia powstawanie obszarów cienia i półcienia za pomocą prostoliniowego rozchodzenia się światła w ośrodku jednorodnym

buduje kamerę obskurę i wyjaśnia, do czego ten wynalazek służył w przeszłości

wyjaśnia, dlaczego niektóre ciała wydają się jaśniejsze, a inne ciemniejsze

rysuje bieg promienia przechodzącego z jednego ośrodka przezroczystego do drugiego (jakościowo, znając prędkość rozchodzenia się światła w tych ośrod-kach); wskazuje kierunek załamania

wyjaśnia, na czym polega zjawisko fatamorgany

opisuje bieg promieni równoległych do osi optycznej, przechodzących przez soczewki skupiającą i rozpraszającą

rozróżnia soczewki skupiające i rozpra-szające, znając ich zdolności skupiające

wyjaśnia pojęcia obrazu rzeczywistego i obrazu pozornego

rysuje konstrukcyjnie obrazy wytworzo-ne przez soczewkę w sytuacjach nietypowych (z zastosowaniem skali)

rozwiązuje zadania dotyczące tworze-nia obrazu przez soczewkę rozpraszającą (metodą graficzną, z zastosowaniem skali)

wyjaśnia, w jaki sposób w oczach różnych zwierząt powstaje ostry obraz

opisuje rolę soczewek w korygowaniu wad wzroku

analizuje bieg promieni wychodzących z punktu w różnych kierunkach, a nastę-pnie odbitych od zwierciadła płaskiego

opisuje zjawisko rozproszenia światła przy odbiciu od powierzchni chropowatej

wyjaśnia powstawanie obrazu pozornego w zwierciadle płaskim (wykorzystując prawo odbicia)

analizuje bieg promieni wychodzących z punktu w różnych kierunkach, a nastę-pnie odbitych od zwierciadła wklęsłego

analizuje bieg promieni wychodzących z punktu w różnych kierunkach, a nastę-pnie odbitych od zwierciadła wypukłego

opisuje powstawanie obrazu w lunecie

opisuje powstawanie obrazu w mikroskopie

porównuje obrazy uzyskane w lunecie i mikroskopie

wyjaśnia, z czego wynika barwa nieprzezroczystego przedmiotu

wyjaśnia, z czego wynika barwa ciała przezroczystego

wyjaśnia mechanizm widzenia barw

odróżnia mieszanie farb od składania barw światła

Przedmiotowy system oceniania Fizyka, klasa VIII

Kursywą oznaczono treści dodatkowe.

 

Wymagania na poszczególne oceny

konieczne

podstawowe

rozszerzające

dopełniające

dopuszczający

dostateczny

dobry

bardzo dobry

Rozdział I. ZACZYNAMY UCZYĆ SIĘ fizykI

Uczeń

podaje nazwy przyrządów stosowanych w poznawaniu przyrody

przestrzega zasad higieny i bezpieczeństwa
w pracowni fizycznej

stwierdza, że podstawą eksperymentów
fizycznych są pomiary

wymienia podstawowe przyrządy służące
do pomiaru wielkości fizycznych

zapisuje wyniki pomiarów w tabeli

rozróżnia pojęcia: wielkość fizyczna i jednostka wielkości fizycznej

stwierdza, że każdy pomiar obarczony jest niepewnością

oblicza wartość średnią wykonanych pomiarów

stosuje jednostkę siły, którą jest niuton (1 N)

potrafi wyobrazić sobie siłę o wartości 1 N

posługuje się siłomierzem

podaje treść pierwszej zasady dynamiki
Newtona

 

Uczeń

opisuje sposoby poznawania przyrody

rozróżnia pojęcia: obserwacja, pomiar, doświadczenie

wyróżnia w prostych przypadkach czynniki, które mogą wpłynąć na przebieg zjawiska

omawia na przykładach, jak fizycy poznają świat

objaśnia na przykładach, po co nam fizyka

selekcjonuje informacje uzyskane z różnych źródeł, np. na lekcji, z podręcznika, z literatury popularnonaukowej, internetu

wyjaśnia, że pomiar polega na porównaniu wielkości mierzonej ze wzorcem

projektuje tabelę pomiarową pod kierunkiem nauczyciela

przelicza jednostki czasu i długości

szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku i wybiera właściwe przyrządy pomiarowe (np. do pomiaru długości)

posługuje się pojęciem niepewności pomiarowej; zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz informacją o niepewności

wyjaśnia, dlaczego wszyscy posługujemy się jednym układem jednostek — układem SI

używa ze zrozumieniem przedrostków, np. mili-, mikro-, kilo-

projektuje proste doświadczenia dotyczące np. pomiaru długości

wykonuje schematyczny rysunek obrazujący układ doświadczalny

wyjaśnia istotę powtarzania pomiarów

zapisuje wynik zgodnie z zasadami zaokrąglania oraz zachowaniem liczby cyfr znaczących wynikającej z dokładności pomiaru lub z danych

planuje pomiar np. długości tak, aby zminimalizować niepewność pomiaru

projektuje tabelę pomiarową pod kierunkiem nauczyciela

definiuje siłę jako miarę działania jednego ciała na drugie

podaje przykłady działania sił i rozpoznaje je w różnych sytuacjach praktycznych (siły: ciężkości, nacisku, sprężystości, oporów ruchu)

wyznacza wartość siły za pomocą siłomierza albo wagi analogowej lub cyfrowej, zapisuje wynik pomiaru wraz z jego jednostką oraz informacją o niepewności

wyznacza i rysuje siłę wypadkową sił o jednakowych kierunkach

określa warunki, w których siły się równoważą

rysuje siły, które się równoważą

wyjaśnia, od czego zależy bezwładność ciała

posługuje się pojęciem masy jako miary bezwładności ciał

ilustruje I zasadę dynamiki Newtona

wyjaśnia zachowanie się ciał na podstawie pierwszej zasady dynamiki Newtona

 

Uczeń

samodzielnie projektuje tabelę pomiarową, np. do pomiaru długości ławki, pomiaru czasu
pokonywania pewnego odcinka drogi

przeprowadza proste doświadczenia, które sam zaplanował

wyciąga wnioski z przeprowadzonych

doświadczeń

szacuje wyniki pomiaru

wykonuje pomiary, stosując różne metody pomiaru

projektuje samodzielnie tabelę pomiarową

opisuje siłę jako wielkość wektorową, wskazuje wartość, kierunek, zwrot i punkt przyłożenia wektora siły

demonstruje równoważenie się sił mających ten sam kierunek

wykonuje w zespole kilkuosobowym zaprojektowane doświadczenie demonstrujące dodawanie sił o różnych kierunkach

demonstruje skutki bezwładności ciał

 

Uczeń

krytycznie ocenia wyniki pomiarów

planuje pomiary tak, aby zmierzyć wielkości mniejsze od dokładności posiadanego przyrządu pomiarowego

rozkłada siłę na składowe

graficznie dodaje siły o różnych kierunkach

projektuje doświadczenie demonstrujące dodawanie sił o różnych kierunkach

demonstruje równoważenie się sił mających różne kierunki

 

Rozdział II. Ciała w ruchu

Uczeń:

omawia, na czym polega ruch ciała

wskazuje przykłady względności ruchu

rozróżnia pojęcia: droga i odległość

stosuje jednostki drogi i czasu

określa, o czym informuje prędkość

wymienia jednostki prędkości

opisuje ruch jednostajny prostoliniowy

wymienia właściwe przyrządy pomiarowe

mierzy, np. krokami, drogę, którą zamierza przebyć

mierzy czas, w jakim przebywa zaplanowany odcinek drogi

stosuje pojęcie prędkości średniej

podaje jednostkę prędkości średniej

wyjaśnia, jaką prędkość (średnią czy chwilową) wskazują drogowe znaki ograniczenia prędkości

definiuje przyspieszenie

stosuje jednostkę przyspieszenia

wyjaśnia, co oznacza przyspieszenie równe np.

rozróżnia wielkości dane i szukane

wymienia przykłady ruchu jednostajnie opóźnionego i ruchu jednostajnie przyspieszonego

 

Uczeń:

opisuje wybrane układy odniesienia

wyjaśnia, na czym polega względność ruchu

szkicuje wykres zależności drogi od czasu na podstawie podanych informacji

wyodrębnia zjawisko z kontekstu, wskazuje
czynniki istotne i nieistotne dla wyniku
doświadczenia

wyjaśnia, jaki ruch nazywamy ruchem jednostajnym

posługuje się wzorem na drogę w ruchu
jednostajnym prostoliniowym

szkicuje wykres zależności prędkości od czasu w ruchu jednostajnym na podstawie podanych danych

oblicza wartość prędkości

posługuje się pojęciem prędkości do opisu ruchu prostoliniowego jednostajnego

rozwiązuje proste zadania obliczeniowe związane z ruchem, stosując związek prędkości z drogą i czasem, w którym ta droga została przebyta

zapisuje wyniki pomiarów w tabeli

odczytuje z wykresu zależności prędkości od czasu wartości prędkości w poszczególnych chwilach

oblicza drogę przebytą przez ciało w ruchu jednostajnym prostoliniowym

rysuje wykres zależności drogi od czasu w ruchu jednostajnym prostoliniowym na podstawie danych z tabeli

posługuje się jednostką prędkości w układzie SI, przelicza jednostki prędkości (przelicza wielokrotności i podwielokrotności)

zapisuje wynik obliczenia w zaokrągleniu do liczby cyfr znaczących wynikającej z dokładności pomiaru lub z danych (np. z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących)

wyznacza prędkość, z jaką się porusza, idąc lub biegnąc, i wynik zaokrągla zgodnie z zasadami oraz zachowaniem liczby cyfr znaczących wynikającej z dokładności pomiaru lub z danych

szacuje długość przebytej drogi na podstawie liczby kroków potrzebnych do jej przebycia

odróżnia prędkość średnią od prędkości chwilowej

wykorzystuje pojęcie prędkości średniej do rozwiązywania prostych zadań obliczeniowych, rozróżnia dane i szukane, przelicza wielokrotności i podwielokrotności

wyjaśnia, jaki ruch nazywamy ruchem jednostajnie przyspieszonym

wyjaśnia sens fizyczny przyspieszenia

odczytuje z wykresu zależności prędkości od czasu wartości prędkości w poszczególnych chwilach

rozwiązuje proste zadania obliczeniowe, wyznacza przyspieszenie, czas rozpędzania i zmianę prędkości ciała

wyjaśnia, jaki ruch nazywamy ruchem jednostajnie opóźnionym

opisuje jakościowo ruch jednostajnie opóźniony

opisuje, analizując wykres zależności prędkości od czasu, czy prędkość ciała rośnie, czy maleje

posługuje się pojęciem przyspieszenia do opisu ruchu prostoliniowego jednostajnie przyspieszonego i jednostajnie opóźnionego

odczytuje dane zawarte na wykresach opisujących ruch

 

Uczeń:

odczytuje dane zawarte na wykresach opisujących ruch

rysuje wykres zależności drogi od czasu w ruchu jednostajnym prostoliniowym

wykonuje doświadczenia w zespole

szkicuje wykres zależności prędkości od czasu w ruchu jednostajnym

stosuje wzory na drogę, prędkość i czas

rozwiązuje trudniejsze zadania obliczeniowe dotyczące ruchu jednostajnego

rozwiązuje zadania nieobliczeniowe
dotyczące ruchu jednostajnego

planuje doświadczenie związane z wyznaczeniem prędkości, wybiera właściwe narzędzia pomiarowe, wskazuje czynniki istotne i nieistotne, wyznacza prędkość na podstawie pomiaru drogi i czasu, w którym ta droga została przebyta, krytycznie ocenia wyniki doświadczenia

przewiduje, jaki będzie czas jego ruchu na wyznaczonym odcinku drogi, gdy jego
prędkość wzrośnie: 2, 3 i więcej razy

przewiduje, jaki będzie czas jego ruchu na wyznaczonym odcinku drogi, gdy jego prędkość zmaleje: 2, 3 i więcej razy

wyjaśnia, od czego zależy niepewność pomiaru drogi i czasu

wyznacza na podstawie danych z tabeli (lub doświadczania) prędkość średnią

wyjaśnia pojęcie prędkości względnej

oblicza przyspieszenie i wynik zapisuje wraz z jednostką

określa przyspieszenie w ruchu jednostajnie opóźnionym

stosuje do obliczeń związek przyspieszenia ze zmianą prędkości i czasem, w którym ta zmiana nastąpiła ( )

posługuje się zależnością drogi od czasu dla ruchu jednostajnie przyspieszonego

szkicuje wykres zależności drogi od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym

projektuje tabelę, w której będzie zapisywać wyniki pomiarów

wykonuje w zespole doświadczenie pozwalające badać zależność przebytej przez ciało drogi od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym

oblicza przebytą drogę w ruchu jednostajnie przyspieszonym, korzystając ze wzoru

posługuje się wzorem

rysuje wykresy na podstawie podanych informacji

wyznacza wartość prędkości i drogę z wykresów zależności prędkości i drogi od czasu dla ruchu prostoliniowego odcinkami jednostajnego

oblicza przyspieszenie, korzystając z danych odczytanych z wykresu zależności drogi od czasu

rozpoznaje rodzaj ruchu na podstawie wykresów zależności prędkości od czasu i drogi od czasu

 

Uczeń:

sporządza wykres na podstawie danych zawartych w tabeli

analizuje wykres i rozpoznaje, czy opisana zależność jest rosnąca, czy malejąca

opisuje prędkość jako wielkość wektorową

projektuje i wykonuje doświadczenie pozwalające badać ruch jednostajny prostoliniowy

rysuje wykres zależności prędkości od czasu w ruchu jednostajnym na podstawie danych
z doświadczeń

analizuje wykresy zależności prędkości od czasu i drogi od czasu dla różnych ciał poruszających się ruchem jednostajnym

oblicza prędkość ciała względem innych ciał,
np. prędkość pasażera w jadącym pociągu

oblicza prędkość względem różnych układów odniesienia

demonstruje ruch jednostajnie przyspieszony

rysuje, na podstawie wyników pomiaru przedstawionych w tabeli, wykres zależności prędkości ciała od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym

analizuje wykres zależności prędkości od czasu sporządzony dla kilku ciał i na tej postawie określa, prędkość którego ciała rośnie najszybciej, a którego – najwolniej

opisuje, analizując wykres zależności prędkości od czasu, czy prędkość ciała rośnie szybciej, czy wolniej

demonstruje ruch opóźniony, wskazuje w otaczającej rzeczywistości przykłady ruchu opóźnionego i jednostajnie opóźnionego

oblicza prędkość końcową w ruchu prostoliniowym jednostajnie przyspieszonym

rozwiązuje zadania obliczeniowe dla ruchu jednostajnie przyspieszonego i jednostajnie opóźnionego

rozwiązuje zadania obliczeniowe dla ruchu jednostajnie opóźnionego

projektuje doświadczenie pozwalające badać zależność przebytej przez ciało drogi od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym

wykonuje wykres zależności drogi od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym na podstawie danych doświadczalnych

wyjaśnia, dlaczego wykres zależności drogi od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym nie jest linią prostą

rozwiązuje trudniejsze zadanie rachunkowe na podstawie analizy wykresu

wyznacza zmianę prędkości i przyspieszenie z wykresów zależności prędkości od czasu dla ruchu prostoliniowego jednostajnie zmiennego (przyspieszonego lub opóźnionego)

 

Rozdział III. Siła wpływa na ruch

Uczeń:

omawia zależność przyspieszenia od siły działającej na ciało

opisuje zależność przyspieszenia od masy ciała (stwierdza, że łatwiej poruszyć lub zatrzymać ciało o mniejszej masie)

współpracuje z innymi członkami zespołu podczas wykonywania doświadczenia

opisuje ruch ciał na podstawie drugiej zasady dynamiki Newtona

podaje definicję jednostki siły (1 niutona)

mierzy siłę ciężkości działającą na wybrane ciała o niewielkiej masie, zapisuje wyniki pomiaru wraz z jednostką

stosuje jednostki masy i siły ciężkości

opisuje ruch spadających ciał

używa pojęcia przyspieszenie grawitacyjne

opisuje skutki wzajemnego oddziaływania ciał (np. zjawisko odrzutu)

podaje treść trzeciej zasady dynamiki

opisuje wzajemne oddziaływanie ciał, posługując się trzecią zasadą dynamiki Newtona

 

Uczeń:

podaje przykłady zjawisk będących skutkiem działania siły

wyjaśnia, że pod wpływem stałej siły ciało porusza się ruchem jednostajnie przyspieszonym

na podstawie opisu przeprowadza doświadczenie mające wykazać zależność przyspieszenia od działającej siły

projektuje pod kierunkiem nauczyciela tabelę pomiarową do zapisywania wyników pomiarów podczas badania drugiej zasady dynamiki

stosuje do obliczeń związek między siłą, masą i przyspieszeniem

wskazuje w otaczającej rzeczywistości przykłady wykorzystywania II zasady dynamiki

analizuje zachowanie się ciał na podstawie drugiej zasady dynamiki

wnioskuje, jak zmienia się siła, gdy przyspieszenie zmniejszy się 2, 3 i więcej razy

wnioskuje, jak zmienia się siła, gdy przyspieszenie wzrośnie 2, 3 i więcej razy

wnioskuje o masie ciała, gdy pod wpływem danej siły przyspieszenie wzrośnie 2, 3
i więcej razy

rozróżnia pojęcia: masa i siła ciężkości

oblicza siłę ciężkości działającą na ciało na Ziemi

wymienia przykłady ciał oddziałujących na siebie

wskazuje przyczyny oporów ruchu

rozróżnia pojęcia: tarcie statyczne i tarcie kinetyczne

wymienia pozytywne i negatywne skutki tarcia

 

Uczeń:

planuje doświadczenie pozwalające badać zależność przyspieszenia od działającej siły

wykonuje doświadczenia w zespole

wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla przebiegu doświadczenia

analizuje wyniki pomiarów i je interpretuje

oblicza przyspieszenie ciała, korzystając z drugiej zasady dynamiki

rozwiązuje zadania wymagające łączenia wiedzy na temat ruchu jednostajnie przyspieszonego i drugiej zasady dynamiki

oblicza siłę ciężkości działającą na ciało znajdujące się np. na Księżycu

formułuje wnioski z obserwacji spadających ciał

wymienia warunki, jakie muszą być spełnione, aby ciało spadało swobodnie

wyjaśnia, na czym polega swobodny spadek ciał

określa sposób pomiaru sił wzajemnego oddziaływania ciał

rysuje siły wzajemnego oddziaływania ciał w prostych przypadkach, np. ciało leżące na stole, ciało wiszące na lince

wyodrębnia z tekstów opisujących wzajemne oddziaływanie ciał informacje kluczowe dla tego zjawiska, wskazuje jego praktyczne wykorzystanie

opisuje, jak zmierzyć siłę tarcia statycznego

omawia sposób badania, od czego zależy tarcie

uzasadnia, dlaczego stojący w autobusie pasażer traci równowagę, gdy autobus nagle rusza, nagle się zatrzymuje lub skręca

wyjaśnia dlaczego człowiek siedzący na krzesełku kręcącej się karuzeli odczuwa działanie pozornej siły nazywanej siłą odśrodkową

 

Uczeń:

rysuje wykres zależności przyspieszenia ciała od siły działającej na to ciało

rysuje wykres zależności przyspieszenia ciała od jego masy

planuje doświadczenie pozwalające badać zależność przyspieszenia od działającej siły

planuje doświadczenie pozwalające badać zależność przyspieszenia od masy ciała

formułuje hipotezę badawczą

bada doświadczalnie zależność przyspieszenia od masy ciała

porównuje sformułowane wyniki z postawionymi hipotezami

stosuje do obliczeń związek między siłą, masą i przyspieszeniem w trudniejszych sytuacjach

rozwiązuje zadania, w których trzeba obliczyć siłę wypadkową, korzystając z drugiej zasady dynamiki

rozwiązuje zadania problemowe z wykorzystaniem II zasady dynamiki i zależności drogi od czasu oraz prędkości od czasu w ruchu jednostajnie przyspieszonym

wyjaśnia, od czego zależy siła ciężkości działająca na ciało znajdujące się na powierzchni Ziemi

omawia zasadę działania wagi

wyjaśnia, dlaczego spadek swobodny ciał jest ruchem jednostajnie przyspieszonym

wskazuje czynniki istotne i nieistotne dla tego, czy spadanie ciała można nazwać spadkiem swobodnym

rysuje siły działające na ciała w skomplikowanych sytuacjach, np. ciało leżące na powierzchni równi, ciało wiszące na lince i odchylone o pewien kąt

wyjaśnia zjawisko odrzutu, posługując się trzecią zasadą dynamiki

planuje i wykonuje doświadczenie dotyczące pomiaru siły tarcia statycznego i dynamicznego

formułuje wnioski na podstawie wyników doświadczenia

proponuje sposoby zmniejszania lub zwiększania siły tarcia w zależności od potrzeby

uzasadnia, dlaczego siły bezwładności są
siłami pozornymi

omawia przykłady sytuacji, które możemy wyjaśnić za pomocą bezwładności ciał

 

ROZDZIAŁ IV. PRACA I ENERGIA

Uczeń:

wskazuje sytuacje, w których w fizyce jest wykonywana praca

wymienia jednostki pracy

rozróżnia wielkości dane i szukane

definiuje energię

wymienia źródła energii

wymienia jednostki energii potencjalnej

podaje przykłady ciał mających energię potencjalną ciężkości

wyjaśnia, które ciała mają energię kinetyczną

wymienia jednostki energii kinetycznej

podaje przykłady ciał mających energię kinetyczną

opisuje na przykładach przemiany energii potencjalnej w kinetyczną (i odwrotnie)

wskazuje, skąd organizm czerpie energię potrzebną do życia

wymienia przykłady paliw kopalnych, z których spalania uzyskujemy energię

wyjaśnia pojęcie mocy

wyjaśnia, jak oblicza się moc

wymienia jednostki mocy

szacuje masę przedmiotów użytych w doświadczeniu

wyznacza masę, posługując się wagą

rozróżnia dźwignie dwustronną i jednostronną

wymienia przykłady zastosowania dźwigni w swoim otoczeniu

wymienia zastosowania bloku nieruchomego

wymienia zastosowania kołowrotu

 

Uczeń:

wyjaśnia, jak obliczamy pracę mechaniczną

definiuje jednostkę pracy – dżul (1 J)

wskazuje, kiedy mimo działającej siły, nie jest wykonywana praca

oblicza pracę mechaniczną i wynik zapisuje wraz z jednostką

wylicza różne formy energii (np. energia kinetyczna, energia potencjalna grawitacji, energia potencjalna sprężystości)

rozwiązuje proste zadania, stosując wzór na pracę

posługuje się proporcjonalnością prostą do obliczania pracy

formułuje zasadę zachowania energii

wyjaśnia, które ciała mają energię potencjalną grawitacji

wyjaśnia, od czego zależy energia potencjalna grawitacji

porównuje energię potencjalną grawitacji tego samego ciała, ale znajdującego się na różnej wysokości nad określonym poziomem

wyznacza zmianę energii potencjalnej grawitacji i wynik zapisuje wraz z jednostką

porównuje energię potencjalną grawitacji różnych ciał, ale znajdujących się na tej samej wysokości nad określonym poziomem

wyznacza zmianę energii potencjalnej grawitacji

określa praktyczne sposoby wykorzystania energii potencjalnej grawitacji

opisuje wykonaną pracę jako zmianę energii potencjalnej

wyznacza doświadczalnie energię potencjalną grawitacji, korzystając z opisu doświadczenia

wyjaśnia, od czego zależy energia kinetyczna

porównuje energię kinetyczną tego samego ciała, ale poruszającego się z różną prędkością

porównuje energię kinetyczną różnych ciał, poruszających się z taką samą prędkością

wyznacza zmianę energii kinetycznej w typowych sytuacjach

określa praktyczne sposoby wykorzystania energii kinetycznej

wyjaśnia, dlaczego energia potencjalna grawitacji ciała spadającego swobodnie maleje, a kinetyczna rośnie

wyjaśnia, dlaczego energia kinetyczna ciała rzuconego pionowo w górę maleje, a potencjalna rośnie

opisuje, do jakich czynności życiowych człowiekowi jest potrzebna energia

wymienia jednostki, w jakich podajemy wartość energetyczną pokarmów

przelicza jednostki czasu

stosuje do obliczeń związek mocy z pracą i czasem, w którym ta praca została wykonana

porównuje pracę wykonaną w tym samym czasie przez urządzenia o różnej mocy

porównuje pracę wykonaną w różnym czasie przez urządzenia o tej samej mocy

przelicza energię wyrażoną w kilowatogodzinach na dżule i odwrotnie

wyznacza doświadczalnie warunek równowagi dźwigni dwustronnej

wyjaśnia, kiedy dźwignia jest w równowadze

porównuje otrzymane wyniki z oszacowanymi masami oraz wynikami uzyskanymi przy zastosowaniu wagi

wyjaśnia, w jakim celu i w jakich sytuacjach stosujemy maszyny proste

opisuje blok nieruchomy

 

Uczeń:

rozwiązuje proste zadania, stosując związek pracy z siłą i drogą, na jakiej została wykonana praca

wylicza różne formy energii

opisuje krótko różne formy energii

wymienia sposoby wykorzystania różnych form energii

posługuje się proporcjonalnością prostą do obliczenia energii potencjalnej ciała

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem wzoru na energię potencjalną

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem wzoru na energię kinetyczną

opisuje wpływ wykonanej pracy na zmianę energii kinetycznej

posługuje się pojęciem energii mechanicznej jako sumy energii potencjalnej i kinetycznej

stosuje zasadę zachowania energii mechanicznej do rozwiązywania prostych zadań rachunkowych i nieobliczeniowych

stosuje zasadę zachowania energii do rozwiązywania prostych zadań rachunkowych i nieobliczeniowych

wyjaśnia, gdzie należy szukać informacji o wartości energetycznej pożywienia

opisuje, do czego człowiekowi potrzebna jest energia

wyjaśnia potrzebę oszczędzania energii jako najlepszego działania w trosce o ochronę naturalnego środowiska człowieka

przelicza wielokrotności i podwielokrotności jednostek pracy i mocy

posługuje się pojęciem mocy do obliczania pracy wykonanej (przez urządzenie)

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem wzoru na moc

stosuje prawo równowagi dźwigni do rozwiązywania prostych zadań

wyznacza masę przedmiotów, posługując się dźwignią dwustronną, linijką i innym ciałem o znanej masie

wyjaśnia zasadę działania dźwigni dwustronnej

rozwiązuje proste zadania, stosując prawo równowagi dźwigni

wyjaśnia działanie kołowrotu

wyjaśnia zasadę działania bloku nieruchomego

 

Uczeń:

wyjaśnia na przykładach, dlaczego mimo działania siły, nie jest wykonywana praca

opisuje przebieg doświadczenia pozwalającego wyznaczyć pracę, wyróżnia kluczowe kroki, sposób postępowania oraz wskazuje rolę użytych przyrządów

opisuje na wybranych przykładach przemiany energii

posługuje się informacjami pochodzącymi z różnych źródeł, w tym tekstów popularnonaukowych; wyodrębnia z nich kluczowe informacje dotyczące form energii

rozwiązuje nietypowe zadania, posługując się wzorem na energię potencjalną

przewiduje i ocenia niebezpieczeństwo związane z przebywaniem człowieka na dużych wysokościach

rozwiązuje nietypowe zadania z wykorzystaniem wzoru na energię kinetyczną

przewiduje i ocenia niebezpieczeństwo związane z szybkim ruchem pojazdów

rozwiązuje zadania problemowe (nieobliczeniowe) z wykorzystaniem poznanych praw i zależności

stosuje zasadę zachowania energii do rozwiązywania zadań nietypowych

stosuje zasadę zachowania energii do opisu zjawisk

opisuje negatywne skutki pozyskiwania energii z paliw kopalnych związane z niszczeniem środowiska i globalnym ociepleniem

wymienia źródła energii odnawialnej

rozwiązuje nietypowe zadania z wykorzystaniem wzoru na energię, pracę i moc

wyjaśnia, dlaczego dźwignię można zastosować do wyznaczania masy ciała

planuje doświadczenie (pomiar masy)

ocenia otrzymany wynik pomiaru masy

opisuje działanie napędu w rowerze

 

Rozdział V. Cząsteczki i ciepło

Uczeń

stwierdza, że wszystkie ciała są zbudowane z atomów lub cząsteczek

podaje przykłady świadczące o ruchu cząsteczek

opisuje pokaz ilustrujący zjawisko dyfuzji

podaje przykłady dyfuzji

nazywa stany skupienia materii

wymienia właściwości ciał stałych, cieczy i gazów

nazywa zmiany stanu skupienia materii

odczytuje z tabeli temperatury topnienia i wrzenia wybranych substancji

wyjaśnia zasadę działania termometru

posługuje się pojęciem temperatury

opisuje skalę temperatur Celsjusza

wymienia jednostkę ciepła właściwego

rozróżnia wielkości dane i szukane

mierzy czas, masę, temperaturę

zapisuje wyniki w formie tabeli

wymienia dobre i złe przewodniki ciepła

wymienia materiały zawierające w sobie powietrze, co czyni je dobrymi izolatorami

opisuje techniczne zastosowania materiałów izolacyjnych

mierzy temperaturę topnienia lodu

stwierdza, że temperatura topnienia i krzepnięcia dla danej substancji jest taka sama

odczytuje ciepło topnienia wybranych substancji z tabeli

podaje przykłady wykorzystania zjawiska parowania

odczytuje ciepło parowania wybranych substancji z tabeli

porównuje ciepło parowania różnych cieczy

 

Uczeń

podaje przykłady świadczące o przyciąganiu się cząsteczek

opisuje zjawisko napięcia powierzchniowego

demonstruje zjawisko napięcia powierzchniowego

opisuje budowę mikroskopową ciał stałych, cieczy i gazów

omawia budowę kryształów na przykładzie soli kamiennej

opisuje zjawiska topnienia, krzepnięcia, parowania, skraplania, sublimacji i resublimacji

posługuje się skalami temperatur (Celsjusza, Kelvina, Fahrenheita)

przelicza temperaturę w skali Celsjusza na temperaturę w skali Kelvina i odwrotnie

definiuje energię wewnętrzną ciała

definiuje przepływ ciepła

porównuje ciepło właściwe różnych substancji

wyjaśnia rolę użytych w doświadczeniu przyrządów

zapisuje wynik zgodnie z zasadami zaokrąglania oraz zachowaniem liczby cyfr znaczących wynikającej z dokładności pomiaru lub z danych

zapisuje wynik obliczeń jako przybliżony (z dokładnością do 2–3 cyfr znaczących)

porównuje wyznaczone ciepło właściwe wody z ciepłem właściwym odczytanym w tabeli

odczytuje dane z wykresu

rozróżnia dobre i złe przewodniki ciepła

informuje, że ciała o równej temperaturze pozostają w równowadze termicznej

definiuje konwekcję

opisuje przepływ powietrza w pomieszczeniach, wywołany zjawiskiem konwekcji

wyjaśnia, że materiał zawierający oddzielone od siebie porcje powietrza, zatrzymuje konwekcję, a przez to staje się dobrym izolatorem

demonstruje zjawisko topnienia

wyjaśnia, że ciała krystaliczne mają określoną temperaturę topnienia, a ciała bezpostaciowe – nie

odczytuje informacje z wykresu zależności temperatury od dostarczonego ciepła

definiuje ciepło topnienia

podaje jednostki ciepła topnienia

porównuje ciepło topnienia różnych substancji

opisuje zjawisko parowania

opisuje zjawisko wrzenia

definiuje ciepło parowania

podaje jednostkę ciepła parowania

demonstruje i opisuje zjawisko skraplania

 

Uczeń

wyjaśnia mechanizm zjawiska dyfuzji

opisuje doświadczenie ilustrujące zjawisko napięcia powierzchniowego

wyjaśnia przyczynę występowania zjawiska napięcia powierzchniowego

ilustruje istnienie sił spójności i w tym kontekście tłumaczy formowanie się kropli

wyjaśnia właściwości ciał stałych, cieczy i gazów w oparciu o ich budowę wewnętrzną

wyjaśnia, że dana substancja krystaliczna ma określoną temperaturę topnienia i wrzenia

wyjaśnia, że różne substancje mają różną temperaturę topnienia i wrzenia

wyjaśnia, od czego zależy energia wewnętrzna ciała

wyjaśnia, jak można zmienić energię wewnętrzną ciała

wyjaśnia, o czym informuje ciepło właściwe

posługuje się proporcjonalnością prostą do obliczenia ilości energii dostarczonej ciału

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem wzoru na ilość dostarczonej energii

przelicza wielokrotności i podwielokrotności jednostek fizycznych

wyjaśnia rolę izolacji cieplnej

opisuje ruch wody w naczyniu wywołany zjawiskiem konwekcji

demonstruje zjawisko konwekcji

opisuje przenoszenie ciepła przez promieniowanie

wyjaśnia, że proces topnienia przebiega, gdy ciału dostarczamy energię w postaci ciepła i nie powoduje to zmiany jego temperatury

wyjaśnia, że w procesie krzepnięcia ciało oddaje energię w postaci ciepła

posługuje się pojęciem ciepła topnienia

wyjaśnia, że proces wrzenia przebiega, gdy ciału dostarczamy energię w postaci ciepła i nie powoduje to zmiany jego temperatury

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem ciepła topnienia

posługuje się pojęciem ciepła parowania

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem pojęcia ciepła parowania

 

Uczeń

wyjaśnia, kiedy cząsteczki zaczynają się odpychać

analizuje różnice w budowie mikroskopowej ciał stałych, cieczy i gazów

opisuje różnice w budowie ciał krystalicznych i bezpostaciowych

opisuje zmianę objętości ciał wynikającą ze zmiany stanu skupienia substancji

analizuje jakościowo związek między temperaturą a średnią energią kinetyczną (ruchu chaotycznego) cząsteczek

analizuje jakościowo zmiany energii wewnętrznej spowodowane wykonaniem pracy i przepływem ciepła

wyjaśnia znaczenie dużej wartości ciepła właściwego wody

opisuje przebieg doświadczenia polegającego na wyznaczeniu ciepła właściwego wody

wyznacza ciepło właściwe wody za pomocą czajnika elektrycznego lub grzałki o znanej mocy (przy założeniu braku strat)

analizuje treść zadań związanych z ciepłem właściwym

proponuje sposób rozwiązania zadania

rozwiązuje nietypowe zadania, łącząc wiadomości o cieple właściwym z wiadomościami o energii i mocy

szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku i ocenia na tej podstawie wartości obliczanych wielkości fizycznych

wyjaśnia przekazywanie energii w postaci ciepła w zjawisku przewodnictwa cieplnego; wskazuje, że nie następuje przekazywanie energii w postaci ciepła między ciałami o takiej samej temperaturze

bada zjawisko przewodnictwa cieplnego i określa, który z badanych materiałów jest lepszym przewodnikiem ciepła

wyjaśnia przepływ ciepła w zjawisku przewodnictwa cieplnego

wyjaśnia, na czym polega zjawisko konwekcji

wyjaśnia rolę zjawiska konwekcji dla klimatu naszej planety

przewiduje stan skupienia substancji na podstawie informacji odczytanych z wykresu zależności t(Q)

wyjaśnia, na czym polega parowanie

wyjaśnia, dlaczego parowanie wymaga dostarczenia dużej ilości energii

 

Rozdział VI. Ciśnienie i siła wyporu

Uczeń:

wymienia jednostki objętości

wyjaśnia, że menzurki różnią się pojemnością i dokładnością

wyjaśnia, jakie wielkości fizyczne trzeba znać, aby obliczyć gęstość

wymienia jednostki gęstości

odczytuje gęstości wybranych ciał z tabeli

rozróżnia dane i szukane

wymienia wielkości fizyczne, które musi wyznaczyć

zapisuje wyniki pomiarów w tabeli

oblicza średni wynik pomiaru

opisuje, jak obliczamy ciśnienie

wymienia jednostki ciśnienia

wymienia sytuacje, w których chcemy zmniejszyć ciśnienie

wymienia sytuacje, w których chcemy zwiększyć ciśnienie

stwierdza, że w naczyniach połączonych ciecz dąży do wyrównania poziomów

opisuje, jak obliczamy ciśnienie hydrostatyczne

odczytuje dane z wykresu zależności ciśnienia od wysokości słupa cieczy

stwierdza, że ciecz wywiera ciśnienie także na ścianki naczynia

wymienia praktyczne zastosowania prawa Pascala

stwierdza, że na ciało zanurzone w cieczy działa siła wyporu

mierzy siłę wyporu za pomocą siłomierza (dla ciała wykonanego z jednorodnej substancji
o gęstości większej od gęstości wody)

stwierdza, że siła wyporu działa także w gazach

wymienia zastosowania praktyczne siły wyporu powietrza

opisuje doświadczenie z rurką do napojów świadczące o istnieniu ciśnienia atmosferycznego

wskazuje, że do pomiaru ciśnienia atmosferycznego służy barometr

odczytuje dane z wykresu zależności ciśnienia atmosferycznego od wysokości

 

Uczeń:

wyjaśnia pojęcie objętości

przelicza jednostki objętości

szacuje objętość zajmowaną przez ciała

oblicza objętość ciał mających kształt prostopadłościanu lub sześcianu, stosując odpowiedni wzór matematyczny

wyznacza objętość cieczy i ciał stałych przy użyciu menzurki

zapisuje wynik pomiaru wraz z jego niepewnością

wyjaśnia, o czym informuje gęstość

porównuje gęstości różnych ciał

wybiera właściwe narzędzia pomiaru

wyznacza gęstość substancji, z jakiej wykonano przedmiot w kształcie regularnym, za pomocą wagi i przymiaru

wyznacza gęstość substancji, z jakiej wykonano przedmiot o nieregularnym kształcie, za pomocą wagi, cieczy i cylindra miarowego

porównuje otrzymany wynik z szacowanym

wyjaśnia, o czym informuje ciśnienie

definiuje jednostkę ciśnienia

wyjaśnia, w jaki sposób można zmniejszyć ciśnienie

wyjaśnia, w jaki sposób można zwiększyć ciśnienie

posługuje się pojęciem parcia

stosuje do obliczeń związek między parciem a ciśnieniem

demonstruje zależność ciśnienia hydrostatycznego od wysokości słupa cieczy

wyjaśnia, od czego zależy ciśnienie hydrostatyczne

opisuje, od czego nie zależy ciśnienie hydrostatyczne

rozpoznaje proporcjonalność prostą na podstawie wykresu zależności ciśnienia od wysokości słupa cieczy

stosuje do obliczeń związek między ciśnieniem hydrostatycznym a wysokością słupa cieczy i jej gęstością

demonstruje prawo Pascala

formułuje prawo Pascala

posługuje się prawem Pascala, zgodnie z którym zwiększenie ciśnienia zewnętrznego powoduje jednakowy przyrost ciśnienia w całej objętości cieczy i gazu

wyjaśnia działanie prasy hydraulicznej i hamulca hydraulicznego

posługuje się pojęciem ciśnienia w cieczach i gazach wraz z jednostką

demonstruje prawo Archimedesa

formułuje prawo Archimedesa

opisuje doświadczenie z piłeczką pingpongową umieszczoną na wodzie

porównuje siłę wyporu działającą w cieczach z siłą wyporu działającą w gazach

wykonuje doświadczenie, aby sprawdzić swoje przypuszczenia

demonstruje istnienie ciśnienia atmosferycznego

wyjaśnia rolę użytych przyrządów

opisuje, od czego zależy ciśnienie powietrza

wykonuje doświadczenie ilustrujące zależność temperatury wrzenia od ciśnienia

 

Uczeń:

przelicza jednostki objętości

szacuje objętość zajmowaną przez ciała

przelicza jednostki gęstości

posługuje się pojęciem gęstości do rozwiązywania zadań nieobliczeniowych

analizuje różnice gęstości substancji w różnych stanach skupienia wynikające z budowy mikroskopowej ciał stałych, cieczy i gazów

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem zależności między masą, objętością i gęstością

projektuje tabelę pomiarową

opisuje doświadczenie ilustrujące różne skutki działania ciała na podłoże, w zależności od wielkości powierzchni styku

posługuje się pojęciem ciśnienia do wyjaśnienia zadań problemowych

rozwiązuje proste zadania z wykorzystaniem zależności między siłą nacisku, powierzchnią styku ciał i ciśnieniem

stosuje pojęcie ciśnienia hydrostatycznego do rozwiązywania zadań rachunkowych

posługuje się proporcjonalnością prostą do wyznaczenia ciśnienia cieczy lub wysokości słupa cieczy

opisuje doświadczenie ilustrujące prawo Pascala

rozwiązuje zadania rachunkowe, posługując się prawem Pascala i pojęciem ciśnienia

wyjaśnia, skąd się bierze siła wyporu

wyjaśnia pływanie ciał na podstawie prawa Archimedesa

oblicza siłę wyporu, stosując prawo Archimedesa

przewiduje wynik zaproponowanego doświadczenia dotyczącego prawa Archimedesa

oblicza ciśnienie słupa wody równoważące ciśnienie atmosferyczne

opisuje doświadczenie pozwalające wyznaczyć ciśnienie atmosferyczne w sali lekcyjnej

wyjaśnia działanie niektórych urządzeń, np. szybkowaru, przyssawki

 

Uczeń:

rozwiązuje nietypowe zadania związane z objętością ciał i skalą menzurek

planuje sposób wyznaczenia objętości bardzo małych ciał, np. szpilki, pinezki

szacuje masę ciał, znając ich gęstość i objętość

rozwiązuje trudniejsze zadania z wykorzystaniem zależności między masą, objętością i gęstością

planuje doświadczenie w celu wyznaczenia gęstości wybranej substancji

szacuje rząd wielkości spodziewanego wyniku pomiaru gęstości

porównuje otrzymany wynik z gęstościami substancji zamieszczonymi w tabeli i na tej podstawie identyfikuje materiał, z którego może być wykonane badane ciało

rozwiązuje nietypowe zadania z wykorzystaniem pojęcia ciśnienia

rozwiązuje zadania nietypowe z wykorzystaniem pojęcia ciśnienia hydrostatycznego

analizuje informacje pochodzące z tekstów popularnonaukowych i wyodrębnia z nich informacje kluczowe dla opisywanego zjawiska bądź problemu (np. z tekstów
dotyczących  nurkowania wyodrębnia
informacje kluczowe dla bezpieczeństwa tego sportu)

rozwiązuje zadania problemowe, a do ich wyjaśnienia wykorzystuje prawo Pascala i pojęcie ciśnienia hydrostatycznego

analizuje i porównuje wartość siły wyporu działającą na piłeczkę wtedy, gdy ona pływa na wodzie, z wartością siły wyporu w sytuacji, gdy wpychamy piłeczkę pod wodę

analizuje siły działające na ciała zanurzone
w cieczach i gazach, posługując się pojęciem siły wyporu i prawem Archimedesa

wyjaśnia, dlaczego siła wyporu działająca na ciało zanurzone w cieczy jest większa od siły wyporu działającej na to ciało umieszczone w gazie

rozwiązuje typowe zadania rachunkowe, stosując prawo Archimedesa

proponuje sposób rozwiązania zadania

rozwiązuje trudniejsze zadania z wykorzystaniem prawa Archimedesa

wyjaśnia, dlaczego powietrze nas nie zgniata

wyjaśnia, dlaczego woda pod zmniejszonym ciśnieniem wrze w temperaturze niższej niż 100°C

posługuje się pojęciem ciśnienia atmosferycznego do rozwiązywania zadań problemowych