SZKOŁA PODSTAWOWA W DASZEWIE

Menu

Plan wynikowy do wiedzy o społeczeństwie dla klasy 8 szkoły podstawowej

Temat
Wymagania na poszczególne oceny

Dopuszczająca [2]
Dostateczna [3]
Dobra [4]
Bardzo dobra [5]
Celująca [6]

Uczeń potrafi:
1. Człowiek w społeczeństwie
- wymienić podstawowe potrzeby człowieka;
- wymienić osoby [podmioty, instytucje], które mają wpływ na rozwój młodego człowieka;
- podać przykłady ról społecznych;
- podać przykłady norm społecznych.
- wymienić podstawowe kategorie potrzeb człowieka;
- podać przykłady oddziaływania rodziny, szkoły i rówieśników na postawy i zachowania jednostki;
- wymienić podstawowe społeczne oczekiwania wynikające z pełnienia roli dziecka i ucznia;
- podać przykłady norm społecznych obowiązujących w wybranych społecznościach, np. w rodzinie, szkole.

- dopasować wskazane potrzeby do właściwych kategorii;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy potrzebami naturalnymi a społecznymi człowieka;
- wyjaśnić znaczenie słowa socjalizacja;
- wyjaśnić, jaką rolę w procesie socjalizacji odgrywa rodzina;
- porównać społeczne oczekiwania dotyczące pełnienia roli dziecka i rodzica oraz ucznia i nauczyciela;
- podać przykłady konfliktu ról społecznych;
- wymienić podstawowe kategorie norm społecznych.

- dostrzec i  przedstawić zależności pomiędzy procesem zaspokajania potrzeb a rozwojem człowieka;
- przedstawić czynniki mające wpływ na samoocenę człowieka;
- rozpoznać i dopasować wskazane normy społeczne do właściwych kategorii;
- przedstawić pozytywne i negatywne wzorce zachowań funkcjonujące w swoim środowisku rówieśniczym;
- dokonać autorefleksji, wskazać swoje mocne i słabe strony;
- na wybranych przykładach [tekst, ilustracja] dostrzec konflikt ról społecznych;
- wskazać przyczyny i skutki nieprzestrzegania przez jednostkę norm społecznych.

- przewidzieć konsekwencje braku zaspokojenia poszczególnych potrzeb człowieka;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy normami formalnymi a nieformalnymi;
- na wybranych przykładach dokonać analizy sytuacji, w której dochodzi do konfliktu ról społecznych [wskazać przyczyny, konsekwencje, sposoby rozwiązania problemu];
- przedstawić problem przestrzegania norm społecznych w swoim środowisku [ocena zjawiska, dostrzeganie problemów i zagrożeń, wskazywanie przyczyn i konsekwencji].
2. Grupy społeczne
- podać przykłady grup społecznych;
- podać przykłady konfliktów społecznych;
- wymienić podstawowe sposoby rozwiązywania konfliktów w grupie rówieśniczej i w szkole.

- wymienić podstawowe cechy grup społecznych;
- określić, jakim rodzajem grupy jest grupa koleżeńska;
- wymienić grupy społeczne, do których należy;
- wymienić typowe konflikty występujące w szkole i grupie rówieśniczej;
- podać przykłady postaw/zachowań jednostek wobec konfliktu;
- wymienić podstawowe sposoby rozwiązywania konfliktów społecznych.

- rozpoznać poszczególne rodzaje grup społecznych;
- wskazać cechy grupy nastawionej na realizację zadania, typowego dla społeczności uczniowskiej;
- podać przykłady korzyści i zagrożeń wynikających z bycia w grupie;
- podać przykłady zasad efektywnej współpracy;
- wskazać dobre i złe strony poszczególnych postaw wobec konfliktu;
- rozpoznać typowe sposoby rozwiązywania konfliktów;
- wymienić warunki prowadzenia skutecznych negocjacji.

- dopasować właściwe cechy do podanych grup społecznych;
- rozpoznać sytuacje, w których łamane są zasady efektywnej współpracy w grupie;
- porównać konsekwencje przyjęcia określonych postaw wobec sytuacji konfliktowej dla jednostki i społeczeństwa;
- porównać różne sposoby rozwiązywania konfliktów, wskazać ich dobre i złe strony;
- uzasadnić wybór metody rozwiązywania konfliktu społecznego.

- porównać cechy grup nastawionych na realizację różnych typów zadań;
- dokonać analizy konkretnej sytuacji konfliktowej [wskazać strony konfliktu, przejawy, przyczyny i konsekwencje społeczne konfliktu; zaproponować sposoby rozwiązania konfliktu, uzasadnić wybór sposobu rozwiązania konfliktu].
3. Komunikacja i autoprezentacja
- wymienić podstawowe zasady skutecznej komunikacji;
- odróżnić nadawcę od odbiorcy komunikatu;
- podać przykłady sytuacji, w których młody człowiek powinien zachować się asertywnie [zachować dystans, sprzeciwić się].

- wymienić podstawowe rodzaje komunikacji;
- podać przykłady komunikatów niewerbalnych;
- wymienić czynniki utrudniające wystąpienia publiczne;
- wymienić podstawowe cechy postawy asertywnej.

- wyjaśnić, czym różni się przekaz werbalny od niewerbalnego;
- wyjaśnić, jaką rolę pełni komunikacja niewerbalna;
- określić nadawcę i odbiorcę przedstawionego komunikatu;
- wymienić zasady, których należy przestrzegać w wystąpieniach publicznych;
- zastosować w praktyce zasady skutecznej komunikacji, np. w wystąpieniu na forum klasy;
- rozpoznać postawy asertywne oraz postawy uległości, agresji i manipulacji.

- odczytać znaczenie i rolę komunikatów niewerbalnych w zaprezentowanych wystąpieniach publicznych;
- zastosować wybrane komunikaty niewerbalne w wystąpieniu publicznym;
- - wyjaśnić, czym się różni debata od dyskusji;
- dostrzec i opisać przykłady łamania zasad dobrej komunikacji;
- wyjaśnić, czym się różni postawa asertywna od postaw: uległości, agresji i manipulacji.
- stosować w praktyce warunki asertywności.
- dokonać krytycznej analizy przekazu informacyjnego, np. reklamy [wykorzystane środki perswazyjne, przejawy i sposoby manipulacji, wykorzystane komunikaty niewerbalne];
- dokonać krytycznej analizy postaw uznawanych za asertywne pod kątem przestrzegania zasad asertywności;
- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] akcję społeczną propagującą postawy asertywne i zasady asertywności.

4. Życie rodzinne
- podać przykłady więzi łączących członków rodziny;
- wymienić podstawowe oczekiwania społeczne wobec poszczególnych członków rodziny [dzieci, rodziców].
- wymienić cechy rodziny jako grupy społecznej;
- wymienić potrzeby młodych ludzi, które zaspokaja rodzina;
- wymienić rodzaje współczesnych rodzin;
- wymienić podstawowe prawa i obowiązki dziecka w rodzinie;
- wymienić podstawowe wartości kształtujące życie rodzinne;
- wymienić podstawowe problemy zagrażające prawidłowemu funkcjonowaniu współczesnych polskich rodzin.
- wyjaśnić, w jaki sposób rodzina przyczynia się do zaspokajania potrzeb człowieka;
- podać nazwy poszczególnych funkcji rodziny;
- porównać cechy różnych typów rodzin / rozpoznać poszczególne typy rodziny;
- wymienić czynniki sprzyjające zacieśnianiu więzi rodzinnych;
- wymienić instytucje wspierające rodziny w realizacji swoich funkcji oraz formy pomocy rodzinie.

- wskazywać przykłady [rozpoznać sytuacje] realizacji przez rodzinę poszczególnych funkcji;
- rozpoznawać sytuacje nieprawidłowego realizowania przez rodzinę swoich funkcji;
- wyjaśnić, jak na poszczególnych etapach życia jednostki, zmienia się rola rodziny w procesie socjalizacji;
- wskazać zależności pomiędzy systemem wartości a zasadami funkcjonowania rodziny.
- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] działanie [projekt społeczny] propagujący na terenie szkoły lub społeczności lokalnej wybrane wartości kształtujące życie rodzinne;
- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] działanie propagujące wiedzę na temat instytucji wspierających rodzinę i form pomocy rodzinie.
5. Edukacja i praca
- wymienić podstawowe zadania szkoły,
- wymienić poszczególne typy szkół tworzących strukturę szkolną w Polsce,
- wymienić podstawowe prawa i obowiązki uczniów,
- wymienić osoby, u których może szukać pomocy, w przypadku naruszenia praw ucznia.
- wymienić funkcje, które pełni szkoła,
- odczytać ze schematu podstawowe informacje dotyczące struktury polskiego szkolnictwa,
- przedstawić różne warianty kontynuowania edukacji po ukończeniu szkoły podstawowej;
- określić, kto tworzy samorząd szkolny,
- wymienić formy organizacji życia szkolnego.

- wymienić działania za pomocą, których szkoła realizuje poszczególne funkcje;
- przedstawić wady i zalety wyboru poszczególnych wariantów dalszej edukacji;
- zaplanować swoją dalszą edukację pod kątem przyszłej aktywności zawodowej [preferencji zawodowych];
- scharakteryzować poszczególne formy życia szkolnego [organizacja, zadania, formy działania],
- rozpoznać przypadki naruszania praw ucznia.

- zhierarchizować funkcje szkoły,
- określić, jaki wpływ na rozwój i przyszłość młodego człowieka wywiera szkoła;
- wyjaśnić, jakich umiejętności oczekuje współczesny rynek pracy;
- wymienić czynniki umożliwiające odniesienie sukcesu edukacyjnego i zawodowego;
- ocenić pracę samorządu szkolnego / podejmowane przez niego działania i formy pracy;
- ocenić i uzasadnić swoją aktywność [pracę] w ramach samorządu szkolnego.
- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] działanie propagujące ideę samorządności uczniowskiej;
- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] działanie informujący społeczność szkolną, o sposobach dochodzenia swoich praw w szkole.
6. Ekonomia na co dzień
- odróżnić dochody rodziny od wydatków;
- wymienić podstawowe wydatki i źródła dochodów typowego gospodarstwa domowego;
- wymienić podstawowe prawa przysługujące konsumentowi.

- wymienić podstawowe zasady konstruowania budżetu domowego;
- wymienić rodzaje źródeł dochodów gospodarstwa domowego;
- wymienić podstawowe zasady prawidłowo skonstruowanego budżetu domowego;
- podać przykłady łamania praw konsumenta;
- wypełnić typowy formularz reklamacyjny.
- ocenić [uzasadnić ocenę], czy zaprezentowany budżet gospodarstwa domowego jest prawidłowo skonstruowany;
- wymienić przyczyny powstawania deficytu w budżecie domowym;
- opisać strukturę typowego budżetu domowego;
- napisać reklamację;
- wymienić instytucje chroniące prawa konsumenta;
- wymienić podstawowe zasady, którymi powinien kierować się świadomy konsument.
- zaprojektować działania służące ograniczeniu wydatków budżetu domowego;
- wyjaśnić, jak przestrzeganie zasad świadomego konsumenta wpływa na funkcjonowanie gospodarstwa domowego.

- na wybranych przykładach ocenić ofertę handlową [przydatność w gospodarstwie domowym, jakość, cena, konkurencyjność].
Podsumowanie i test

 

 

1. Czym są prawa człowieka?

- podać przykłady praw przysługujących dzieciom;
- podać przykłady praw i wolności człowieka;
- wymienić główne funkcje praw i wolności człowieka;
- podać, kto i kiedy uchwalił Powszechną Deklarację Praw Człowieka;
- podać, kto i kiedy uchwalił Konwencję Praw Dziecka;
- podać przykłady łamania praw dziecka;
- podać przykłady działań podejmowanych przez UNICEF.
- wymienić cechy praw i wolności człowieka;
- wyjaśnić, na czym polega szczególne znaczenie Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka;
- wymienić prawa zawarte w Konwencji Praw Dziecka;
- rozwinąć skrót UNICEF

- przedstawić historię koncepcji praw i wolności człowieka;
- wyjaśnić, znaczenie poszczególnych cech praw i wolności człowieka.

- wyjaśnić, w jaki sposób młodzi ludzie mogą włączyć się w działania prowadzone przez UNICEF;
- zaprezentować* wybraną formę aktywności UNICEFU.
2. Katalog praw człowieka
- wymienić przykłady konstytucyjnych praw i wolności człowieka.
- podać przykłady praw pierwszej, drugiej i trzeciej generacji;
- podać przykłady praw i wolności osobistych, politycznych oraz socjalnych, kulturalnych i ekonomicznych zagwarantowanych w Konstytucji RP;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy prawami pierwszej, drugiej i trzeciej generacji;
- rozpoznać przykłady łamania praw i wolności człowieka;
- uzasadnić konieczność funkcjonowania systemu ochrony praw i wolności człowieka.

- wyjaśnić, jaką rolę w państwie demokratycznym odgrywa system ochrony praw człowieka.

- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] kampanię społeczną propagującą ideę ochrony praw i wolności człowieka.
3. Ochrona praw człowieka
- podać przykłady łamania praw człowieka we współczesnym świecie;
- wymienić instytucje chroniące prawa człowieka w Polsce.


- podać przykłady spraw, z którymi można zwrócić się do Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka;
- podać przykłady organizacji międzynarodowych zajmujących się ochroną praw i wolności człowieka;
- podać przykłady działań podejmowanych przez Międzynarodowy Czerwony Krzyż.

- przedstawić zagrożenia wynikające z łamania praw i wolności człowieka;
- wymienić przyczyny łamania praw człowieka;
- wyszukać w mediach opisy sytuacji, w których łamane są prawa człowieka.
- porównać poziom przestrzegania praw człowieka w państwach globalnego Południa i globalnej Północy;
- ocenić [uzasadnić] poziom przestrzegania praw człowieka w Polsce.
- przedstawić i ocenić poziom przestrzegania i ochrony praw i wolności człowieka w wybranym państwie świata;
- zaprezentować* działalność wybranej organizacji międzynarodowej na rzecz ochrony praw i wolności człowieka.
4. Bezpieczeństwo nieletnich
- podać przykłady zagrożeń wynikających z korzystania z cyberprzestrzeni;
- podać przykłady pozytywnego i negatywnego wykorzystania internetu przez młodych ludzi.
- określić, kogo w świetle polskiego prawa, nazywamy nieletnim;
- wymienić podstawowe zasady odpowiedzialności prawnej nieletnich;
- wymienić korzyści i  zagrożenia wynikające z korzystania z interenetu
- wskazać formy cyberprzemocy.
- określić podstawowe zasady bezpiecznego korzystania z internetu;
- przedstawić wady i zalety aktywności na forach społecznościowych.
- wyjaśnić, jak skutecznie można się chronić przed zagrożeniem cyberprzemocą
- zaplanować [przeprowadzić/ wziąć aktywny udział] działanie na rzecz promowania wśród rówieśników zasad prawidłowego korzystania z internetu.
5. Służby ochrony prawa
- wymienić przykłady działań policji;
- podać przykłady, innych niż policja, służb porządkowych w Polsce,
- podać przykłady działań straży miejskiej.
- wymienić główne zadania policji;
- wymienić główne prawa przysługujące policjantom;
- wymienić prawa przysługujące nieletnim w kontakcie z policjantem;
- wymienić rodzaje służ mundurowych w Polsce.
- odszukać informacje o prawach przysługujących ofiarom przestępstwa, świadkom i oskarżonym.
- wymienić zadania poszczególnych służb mundurowych w Polsce;
- wymienić główne prawa przysługujące ofiarom przestępstwa, świadkom i oskarżonym;
-uzasadnić konieczność znajomości przysługujących nam praw;
- wyjaśnić, gdzie należy szukać pomocy w przypadku występowania przemocy domowej


- uzasadnić konieczność reagowania w przypadku występowania przemocy domowej, przemocy rówieśniczej;
-zinterpretować przepisy prawa dotyczące działania służ porządkowych.

- zaplanować działanie [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] propagujące konieczność [skuteczne formy] przeciwdziałania przemocy domowej [przemocy w grupie rówieśniczej / przemocy w szkole].
Podsumowanie i test

 

 

1. Czym jest samorząd?
- określić, kto tworzy samorząd uczniowski;
- podać przykłady działań samorządu uczniowskiego;
- wymienić podstawowe jednostki podziału terytorialnego państwa polskiego;
- określić, w której gminie, powiecie i województwie mieszka.

- wymienić rodzaje samorządów działających w Polsce;
- podać przykłady samorządów zawodowych;
- podać przykłady działań samorządu terytorialnego;
- odszukać na mapie województwo, w którym mieszka;
- rozpoznać herb miejscowości, w której mieszka;
- odszukać informacje na temat osób pełniących najważniejsze funkcje w swojej gminie.
- wyjaśnić, w jakim celu tworzone są samorządy zawodowe;
- wyjaśnić, w czym przejawia się zasada decentralizacji władzy publicznej w Polsce;
- wymienić organy samorządów terytorialnych w Polsce;
- określić, jaki charakter ma gmina, w której mieszka;
- rozpoznać herb województwa, w którym mieszka;
- podać imiona i nazwiska osób pełniących aktualnie najważniejsze funkcje w swojej gminie.
- uzasadnić konieczność, angażowania się w życie lokalnej społeczności;
- wyjaśnić, jaką rolę w państwie demokratycznym odgrywa samorząd terytorialny;
- wyjaśnić, czym się różni gmina wiejska, od gminy miejsko-wiejskiej i miejskiej;
- wymienić organy państwa, które mogą ingerować [kontrolować] działania władz samorządowych.
- zaprezentować* swoją gminę: historię, symbole, tradycje oraz miejsca i osoby, które odegrały szczególną rolę w jej dziejach;
- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] działanie na rzecz swojej społeczności lokalnej.
2. Gmina – podstawowa jednostka samorządu
- wymienić organy gminy, w której mieszka;
- podać przykłady spraw załatwianych w urzędzie gminy;
- określić, gdzie znajduje się urząd gminy, w której mieszka.
- wymienić podstawowe zadania gminy;
- odróżnić organy uchwałodawcze od organów wykonawczych gminy;
- podać sposób wyłaniania władz gminy;
- podać przykłady spraw rozstrzyganych w referendum gminnym.

- wymienić podstawowe uprawnienia organów uchwałodawczych i wykonawczych gminy;
- wymienić zasady przeprowadzania wyborów do władz gminy;
- podać przykłady zadań własnych i zleconych gminy;
- wymienić źródła finasowania gminy;
- podać przykłady wpływu mieszkańców na życie gminy;
- wyjaśnić pojęcie budżet obywatelski;
- wyszukać informacje na temat przedsięwzięć podejmowanych przez młodzieżowe rady gminy, miasta.
- do poszczególnych rodzajów gminy dopasować odpowiadające im organy;
- zinterpretować przepis prawa dotyczący organizacji referendum gminnego;
- wyjaśnić, jaką rolę w budżecie gminy odgrywają środki uzyskiwane z funduszy unijnych;
- uzasadnić konieczność angażowania się mieszkańców w rozwiązywanie problemów gminy i działalność organów gminy;
- wyjaśnić, w jaki sposób działalność samorządu gminnego przyczynia się do rozwoju społeczeństwa obywatelskiego;
- podać przykłady działania młodzieżowej rady gminy.
- wyszukać informacje na temat realizacji lokalnych inicjatyw mieszkańców finansowanych z budżetów obywatelskich;
- przygotować kampanię wyborczą do młodzieżowej rady gminy;
- uczestniczyć w pracach młodzieżowej rady gminy;
- zareklamować / promować na forum szkoły ideę młodzieżowej rady gminy;
- zaprezentować strukturę budżetu swojej gminy [wykres, tabela, prezentacja multimedialna].

3. Powiat i województwo
- wymienić organy powiatu i województwa;
- podać przykłady spraw załatwianych w starostwie powiatowym i urzędzie marszałkowskim;
- określić, gdzie znajdują się władze powiatu i województwa, w których mieszka.
- wymienić podstawowe zadania samorządu powiatowego i wojewódzkiego;
- odróżnić organy uchwałodawcze od organów wykonawczych powiatu i województwa;
- podać sposób wyłaniania władz samorządowych powiatu i województwa;
- podać przykłady spraw rozstrzyganych w referendum lokalnym.

- wymienić podstawowe uprawnienia organów uchwałodawczych i wykonawczych powiatu i województwa;
- zinterpretować przepis prawa dotyczący przeprowadzania wyborów do władz uchwałodawczych powiatu i województwa.

- porównać strukturę i sposób powoływania władz samorządowych gminy, powiatu i województwa.
- przedstawić strukturę polityczną sejmiku swojego województwa;
- zaprezentować* swój powiat lub województwo [historię, symbole, tradycje oraz miejsca i osoby, które odegrały szczególną rolę w jej dziejach].

4. Obywatele a władza samorządowa
- podać przykłady spraw załatwianych przez urząd gminy, starostwo powiatowe, urząd marszałkowski;
- odszukać stronę internetową własnego urzędu gminy, starostwa powiatowego, urzędu marszałkowskiego .
- sporządzić wykaz spraw, które można załatwić w gminie za pomocą ePUAP;
- wymienić podstawowe zasady postępowania etycznego w pracy administracji publicznej;
- wyjaśnić pojęcie korupcja;
- wymienić praw przysługujące obywatelowi w urzędzie;
- wypełnić wniosek o wydanie dowodu osobistego.
- odszukać informacje zamieszczane w Biuletynie Informacji Publicznej;
- wyjaśnić, jaki rodzaj informacji zamieszcza się w BIP;
- rozpoznać przypadki łamania praw obywateli w urzędzie.

- wyjaśnić, dlaczego należy przestrzegać zasad etycznego postępowania urzędników administracji;
- wskazać działania, które może podjąć obywatel w przypadku łamania jego praw w urzędzie;
- uzasadnić konieczność aktywności obywatelskiej dla prawidłowego funkcjonowania społeczności lokalnej;
- zaprezentować strukturę organizacyjną swojego urzędu gminy.
- zaplanować [przeprowadzić na forum szkoły] kampanię społeczną promującą zasady etycznego postępowania urzędników administracji [przeciwdziałającą zjawisku korupcji; nepotyzmu];
- zorganizować debatę / dyskusję [wziąć aktywny udział w debacie/ dyskusji] na temat przyczyn i skutków zjawiska korupcji i [lub] nepotyzmu w życiu publicznym;
- zaprojektować inicjatywę, która może być sfinansowana w ramach budżetu obywatelskiego.
Podsumowanie i test

 

 

1. Naród i ojczyzna
- podać przykłady polskiego dziedzictwa narodowego;
- podać przykłady więzi łączących polską wspólnotę narodową,
- wymienić i rozpoznać polskie symbole narodowe;
- nazwać swoją dużą i mała ojczyznę;
- rozpoznać Narodowe Święto Niepodległości i Święto Narodowe Trzeciego Maja.
- wymienić główne czynniki kształtujące polską tożsamość narodową;
- wyjaśnić pojęcie ojczyzna;
- opisać polskie symbole narodowe;
- wymienić sytuacje, w których używa się polskich symboli narodowych;
- wymienić najważniejsze polskie święta narodowe;
- przedstawić zasady prawidłowego zachowania w trakcie uroczystości państwowych, świąt narodowych, wobec symboli narodowych.

- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy wspólnotą narodową i wspólnotą etniczną;
- wyjaśnić, jakie znaczenie dla współczesnego młodego człowieka ma tożsamość narodowa;
- przedstawić historię polskich symboli narodowych;
- wymienić różne rodzaje tożsamości społecznych.

- uzasadnić, że można pogodzić różne tożsamości społeczno-kulturowe - wyjaśnić, w jaki sposób historia kształtowała polską tożsamość narodową,
- do podanych świat narodowych dopasować odpowiadające im wydarzenia historyczne,
- przedstawić negatywne i pozytywne aspekty funkcjonowania społeczeństw wieloetnicznych/ narodowych,
- wyjaśnić, z czego mogą wynikać trudności w utrzymaniu polskiej tożsamości narodowej.
- wyjaśnić, jak i dlaczego, jak zmieniały się na przestrzeni dziejów polskie symbole narodowe,
- przedstawić wybrany problem etniczny / narodowy współczesnego świata*,
- zaprezentować wybrany element polskiego dziedzictwa narodowego*;
- przedstawić czynniki utrudniające i ułatwiające prawidłową komunikację pomiędzy różnymi grupami etnicznymi / narodowymi.
2. Obywatelstwo i narodowość
- wymienić podstawowe prawa i obowiązki obywatela RP;
- podać przykłady cnót /wartości obywatelskich;
- wymienić postaci najwybitniejszych Polaków XX i XXI wieku.
- odróżnić [rozpoznać na przykładach] pojęcie narodowość od obywatelstwa;
- wymienić więzi łączące obywatela i państwo;
- wymienić podstawowe sposoby nabycia obywatelstwa polskiego;
- wyjaśnić, na czym polega zasada krwi;
- wymienić cechy dobrego obywatela.

- rozpoznać różne sposoby nabywania obywatelstwa polskiego;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy obywatelstwem a narodowością;
- wymienić konstytucyjne prawa i obowiązki obywatela RP;
- wyjaśnić, jaki wpływ ma państwo na kształtowanie więzi narodowych.


- porównać różne sposoby nabywania obywatelstwa polskiego;
- uzasadnić konieczność przestrzegania cnót/wartości obywatelskich we współczesnym państwie demokratycznym;
- przedstawić konsekwencję odrzucenia wartości w życiu publicznym.
- zaprezentować* wzorzec obywatela polskiego; wybór postaci uzasadnić, odwołując się do jego cnót, postaw, działań, osiągnięć.
3. Czym jest patriotyzm?
- podać przykłady postaw patriotycznych i działań na rzecz dobra Ojczyzny;
- podać przykłady postaw patriotycznych wśród współczesnej młodzieży.
- wyjaśnić pojęcie patriotyzm;
- wymienić przejawy patriotyzmu lokalnego i gospodarczego.

- uzasadnić potrzebę patriotyzmu we współczesnym świecie;
- porównać postawy patriotyczne dawniej i dzisiaj.

- wskazać zalety i wady postaw określanych jako patriotyzm gospodarczy;
- wskazać zalety i wady postaw uznawanych współcześnie za przejawy patriotyzmu, np. kibicowanie na zawodach sportowych.

- podjąć na forum szkoły lub środowiska lokalnego działania służące propagowaniu postaw patriotycznych [zaplanować, aktywnie uczestniczyć];
- podjąć działania sprzyjające rozwojowi lokalnej społeczności [zaplanować, aktywnie uczestniczyć].
4. Mniejszości narodowe i etniczne w Polsce
- podać przykłady mniejszości etnicznych i narodowych we współczesnej Polsce;
- wymienić podstawowe grupy cudzoziemców przebywających w Polsce.

- wymienić podstawowe prawa przysługujące mniejszościom narodowym i etnicznym w Polsce,
- wyjaśnić pojęcie Polonia,
- odczytać z mapy, gdzie znajdują się największe skupiska mniejszości etnicznych i narodowych w Polsce;
- odczytać z mapy, gdzie współcześnie znajdują się największe skupiska Polonii.
- wymienić zamieszkujące Polskę mniejszości narodowe i etniczne, oraz grupę posługującą się językiem regionalnym;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy mniejszościami narodowymi i etnicznymi w Polsce a cudzoziemcami;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy pojęciami: imigranci i uchodźcy;
- wymienić podstawowe prawa przysługujące uchodźcom w Polsce;
- wymienić związki łączące Polonię z Polską.

- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy mniejszością narodową a mniejszością etniczną;
- wymienić kryteria, które decydują w Polsce o uznaniu danej społeczności za mniejszość narodową lub etniczną;
- wymienić główne czynniki, które zadecydowały o powstaniu Polonii;
- uzasadnić konieczność szczególnej ochrony prawnej mniejszości narodowych i etnicznych.
- zaprezentować* historię, kulturę, formy organizacji wybranej mniejszości narodowej lub etnicznej w Polsce
5. Tolerancja i przejawy ksenofobii
- podać przykłady / rozpoznać przejawy ksenofobii, w tym rasizmu, szowinizmu i antysemityzmu;
- rozpoznać postawy tolerancyjne i braku tolerancji.
- wyjaśnić pojęcia: ksenofobia, rasizm, szowinizm;
- wyjaśnić pojęcie tolerancja;
- odróżnić postawę tolerancyjną od postawy bezkrytycznej akceptacji;
- podać przykłady stereotypów.

- wyjaśnić pojęcie stereotyp;
- wymienić cechy stereotypu;
- wyjaśnić, w jaki sposób można przeciwstawiać się przejawom ksenofobii, w tym szowinizmowi i antysemityzmowi.
- porównać postawę patriotyczną i nacjonalistyczną;
- uzasadnić słuszność postawy tolerancyjnej.
- uzasadnić potrzebę przeciwstawiania się przejawom ksenofobii, w tym szowinizmowi i antysemityzmowi;
- przedstawić społeczne konsekwencje stereotypizacji.

- podjąć na forum szkoły lub środowiska lokalnego działania sprzyjające kształtowaniu
postawy otwartości, akceptacji i tolerancji wobec odmienności etnicznych, religijnych i kulturowych.

Podsumowanie i test

 

 

1. Państwo i demokracja
- podać przykłady działań władzy państwowej;
- wymienić podstawowe cechy państwa;
- wymienić nazwy współczesnych reżimów politycznych [demokracja, autorytaryzm, totalitaryzm].
- wyjaśnić, co to znaczy, że państwo jest suwerenne;
- wymienić podstawowe funkcje państwa;
- podać przykłady realizacji zasady przedstawicielstwa;
- wymienić podstawowe cechy państwa demokratycznego.

- - wymienić podstawowe formy demokracji bezpośredniej;
- wyjaśnić, czym się różni demokracja bezpośrednia od pośredniej;
- wymienić korzyści, jakie daje obywatelom ustrój demokratyczny;
- wymienić podstawowe cechy autorytaryzmu i totalitaryzmu;
- dopasować działania władzy państwowej do poszczególnych funkcji państwa;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy monarchią a republiką.
- wskazać wady i zalety demokracji bezpośredniej i pośredniej;
- wskazać na mapie Europy monarchie i republiki;
- podać przykłady współczesnych państwa autorytarnych;
- podać przykłady współczesnych i historycznych państw totalitarnych.

- zaprezentować* sytuację człowieka w państwie totalitarnym
- porównać pozycję obywatela w państwie demokratycznym oraz państwie autorytarnym i totalitarnym.
2. Polska państwem demokratycznym
- wymienić główne rodzaje władzy państwowej;
- wymienić organy władzy ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej w Polsce;
- podać nazwę ustawy zasadniczej.
- wymienić podstawowe zasady ustroju Polski;
- wyjaśnić, na czym polega zasady: konstytucjonalizmu, przedstawicielstwa i trójpodziału władzy;
- wymienić źródła powszechnie obowiązującego prawa w Polsce;
- wymienić szczególne cechy konstytucji.


- wymienić rozdziały Konstytucji RP;
- wyjaśnić, czym zajmuje się Trybunał Konstytucyjny;
- wyjaśnić, czym jest preambuła;
- wyjaśnić, na czym polegają zasady: pluralizmu politycznego, republikańskiej formy rządu, państwa prawa;
- wymienić wartości, do których odwołuje się preambuła Konstytucji;
- odszukać w Konstytucji RP przepisy dotyczące wskazanych kwestii;
- wyjaśnić, czego dotyczyły referenda ogólnokrajowe przeprowadzone po 1989 roku.


- wyjaśnić, jakich spraw może dotyczyć referendum ogólnokrajowe;
- dokonać interpretacji przepisu Konstytucji RP dotyczącego referendum ogólnokrajowego;
- przedstawić główne zasady nowelizacji Konstytucji RP.

- wyjaśnić, dlaczego zasady konstytucjonalizmu, przedstawicielstwa, trójpodziału władzy, pluralizmu politycznego, państwa prawa są fundamentem ustroju demokratycznego;
- wskazać wady i zalety republikańskiej formy rządów;
- przedstawić historię polskiego konstytucjonalizmu.
3. Sejm i Senat RP
- wymienić organy władzy ustawodawczej;
- wymienić główną funkcję Sejmu i Senatu;
- określić, z kogo składa się Sejm i Senat;
- podać zasadę zgodnie, z którą formowany jest Sejm i Senat;
- podać przykład partii politycznej działającej w Polsce.


- określić, z ilu posłów składa się Sejm, a z ilu Senat;
- wymienić najważniejsze kompetencje Sejmu i Senatu;
- wyjaśnić, na czym polega zasada przedstawicielstwa;
- wyjaśnić, w jaki sposób podejmowane są decyzje w Sejmie i Senacie;
- wymieć zasady, według, których odbywają się wybory do Sejmu i Senatu;
- wymienić partie polityczne, których przedstawiciele zasiadają w Sejmie bieżącej kadencji.

- określić, z kogo składa się Zgromadzenie Narodowe;
- podać przykład sytuacji, w której Sejm i Senat obradują jako Zgromadzenie Narodowe;
- wyjaśnić zasady, według, których odbywają się wybory do Sejmu i Senatu;
- wyjaśnić pojęcie immunitet;
- wymienić główne etapy procesu ustawodawczego;
- wyjaśnić, co jest głównym celem działalności partii politycznej.

- porównać zasady wyborów do Sejmu i Senatu;
- porównać rolę Sejmu i Senatu w procesie ustawodawczym;
- wyjaśnić, jaką rolę w procesie ustawodawczym posiada Prezydent RP;
- wyjaśnić pojęcia: mandat, komisje sejmowe, Prezydium Sejmu, Konwent Seniorów,
- wyjaśnić, jakie znaczenie w państwie demokratycznym ma aktywność wyborcza obywateli;
- wskazać skutki, jakie niesie dla państwa i społeczeństwa niska frekwencja wyborcza.

- zaprezentować* wybraną polską partię polityczną [struktura organizacyjna, program, działalność, wartości].
4. Prezydent i Rada Ministrów
- wymienić organy władzy wykonawczej w Polsce;
- podać imię i nazwisko urzędującej głowy państwa oraz Prezesa Rady Ministrów;
- określić sposób powoływania Prezydenta RP;
- podać przykład uprawnienia Prezydenta RP.
- przedstawić główne zasady wyboru Prezydenta RP;
- wymienić podstawowe kompetencje Prezydenta RP;
- wymienić podstawowe kompetencje Rady Ministrów.
- uporządkować kompetencje Prezydenta RP [polityka wewnętrzna, polityka zagraniczna];
- omówić główne zasady procedury tworzenia rządu;
- przedstawić podstawowe fakty dotyczące życiorysu politycznego urzędującej głowy państwa oraz Prezesa Rady Ministrów.
- wyjaśnić, na czym polega kontrola polityczna Sejmu nad Radą Ministrów;
- wyjaśnić na czym polega zasada kontrasygnaty;
- przedstawić główne zadania wskazanych ministerstw;
- wymienić Prezydentów RP po 1989 r.

- zaprezentować* zadania i zakres działań wybranego ministerstwa;
- na podstawie zgromadzonych informacji, wyjaśnić, w jaki sposób działania wskazanych ministerstw wpływają na życie przeciętnej polskiej rodziny.
5. Sądy i trybunały
- podać przykłady spraw, z którymi człowiek może zwrócić się do sądu;
- wymienić rodzaje sądów w Polsce.

- wymienić główne zasady postępowania sądowego;
- wymienić nazwy trybunałów działających w Polsce;
- określić główne zadanie Trybunału Konstytucyjnego;
- wyjaśnić, czym zajmują się sądy administracyjne.
- rozpoznać główne zasady postępowania sądowego,
- wyjaśnić, na czym polega zasada niezależności sądów;
- wyjaśnić, na czym polega zasada niezawisłości sędziów;
- wyjaśnić, jaką rolę pełnią sędziowie w procesie sądowym;
- wymienić strony postępowania sądowego [postępowanie karne i cywilne].
- wymienić zasady gwarantujące niezawisłość sędziów,
- wyjaśnić, znaczenie zasady dwuinstancyjności postępowania sądowego;
- wyjaśnić, w jaki sposób realizowana jest zasada dwuinstancyjności postępowania sądowego,
- wyjaśnić rolę Trybunału Konstytucyjnego i Trybunału Stanu dla ochrony zasady państwa prawa.
- omówić strukturę i hierarchię sądów w Polsce;
- zaprezentować strukturę organizacyjną sądu rejonowego;
- zająć stanowisko w sprawie roli ławników w procesie sądowym [zbudować argumenty i kontrargumenty].
6. Organizacje pozarządowe
- podać przykłady organizacji pozarządowych;
- podać przykłady działań wolontariuszy.

- podać przykłady realizacji prawa do swobodnego zrzeszania się;
- odszukać przykłady stowarzyszeń i fundacji działających w swoim środowisku lokalnym;
- podać przykłady działań podejmowanych przez związki zawodowe;
- wymienić cechy wolontariatu.
- wyjaśnić pojęcia: fundacja i stowarzyszenie;
- wyjaśnić, jak rolę pełnią związki zawodowe;
- uzasadnić konieczność angażowania się w działania organizacji pozarządowych;
- przedstawić korzyści wynikające z pracy w wolontariacie;
- wymienić główne organizacje młodzieżowe działające w Polsce.
- wyjaśnić, jaką rolę w państwie demokratycznym odgrywa zasada swobodnego zrzeszania się;
- wyjaśnić różnicę pomiędzy fundacją a stowarzyszeniem;
- wyjaśnić, czym jest organizacja pożytku publicznego i w jaki sposób można wspomóc jej działalność.
- aktywnie uczestniczyć w działaniach na rzecz wspierania innych ludzi, rozwoju środowiska lokalnego [aktywność w organizacjach pozarządowych, praca w wolontariacie];
- zaprezentować* wybraną organizację pozarządową [misja, wartości, cele, formy działania, struktura organizacyjna, znaczenie dla środowiska];
- przedstawić historię NSZZ ”Solidarność”;
- zaplanować działalność i strukturę organizacyjną dowolnego stowarzyszenia.
7. Media i opinia publiczna
- podać przykłady środków masowego przekazu;
- podać przykłady pracy dziennikarzy;
- odszukać w środkach masowego przekazu przykłady reklam.
- podać główne cechy środków masowego przekazu;
- podać główne cechy opinii publicznej;
- wymienić główne funkcje mediów;
- podać przykłady mediów społecznościowych;
- odczytać, zilustrowane w prostej formie, wyniki wskazanego sondażu opinii publicznej;
- wymienić główne funkcje reklamy.


- odczytać cel wskazanej kampanii społecznej;
- wskazać pozytywne i negatywne aspekty funkcjonowania mediów społecznościowych;
- wymienić główne zasady etyki dziennikarskiej;
- odszukać w tekście publicystycznym fakty i opinie;
- wymienić podstawowe sposoby perswazji / manipulacji stosowane w mediach.
- dostrzec środki perswazji / manipulacji zastosowane we wskazanej reklamie;
- wyjaśnić, jaką rolę pełni opinia publiczna [sondaże opinii publicznej] w państwie demokratycznym;
- uzasadnić konieczność przestrzegania zasad etyki dziennikarskiej;
- odszukać przykłady łamania etyki dziennikarskiej;
- uzasadnić konieczność oddzielania faktów od opinii.
- wyjaśnić, w jaki sposób należy strzec się przed manipulacją stosowaną w reklamach;
- dokonać krytycznej analizy wybranej reklamy;
- zaplanować [przeprowadzić / wziąć aktywny udział] kampanię reklamową [kampanię społeczną].


Podsumowanie i test

 

 

1. Organizacje międzynarodowe
- rozwinąć skrót ONZ;
- rozwinąć skrót NATO;
- podać przykłady działań podejmowanych przez ONZ;
- podać przykłady działań podejmowanych przez NATO.
- wymienić, główne cele i zadania ONZ;
- wymienić główne cele i zadania NATO;
- rozpoznać przejawy realizacji przez państwo polityki zagranicznej;
- wymienić główne organy ONZ.
- wyjaśnić, jaką rolę pełnią ambasadorzy i konsulowie;
- wyjaśnić, jakie są główne cele polityki zagranicznej państwa;
- określić, kiedy powstało ONZ i kiedy powstało NATO;
- wyjaśnić, czym zajmuje się Rada Bezpieczeństwa ONZ;
-wyjaśnić pojęcie misja pokojowa ONZ, - wymienić przykłady aktywności Polski w ONZ i NATO.

- wyjaśnić, czym różni się ONZ od innych organizacji międzynarodowych;
- wyjaśnić, jaka rolę odgrywa NATO w polityce obronnej państwa polskiego;
- wymienić nazwy, innych niż ONZ i NATO, organizacji międzynarodowych, do których należy Polska.
- zaprezentować* wybraną misję pokojową ONZ, w której brały udział/biorą wojska polskie [cele, zadania, historia misji, charakterystyka konfliktu, udział wojsk polskich, geografia polityczna],
- wskazać na mapie państwa członkowskie NATO.
2. Unia Europejska
- wymienić rok, w którym Polska przystąpiła do Unii Europejskiej;
- wymienić państwa sąsiadujące z Polską, które należą do Unii Europejskiej.

- określić, kiedy i gdzie podpisano traktat o powstaniu Unii Europejskiej;
- wymienić imiona i nazwiska Ojców założycieli zjednoczonej Europy;
- wymienić główne przyczyny integracji europejskiej,
- wymienić główne zasady funkcjonowania Unii Europejskiej;
.

- wymienić główne etapy integracji europejskiej;
- wskazać na mapie państwa członkowskie Unii Europejskiej;
- odszukać informacje o życiorysie politycznym Ojców założycieli zjednoczonej Europy;
- wyjaśnić główne zasady funkcjonowania Unii Europejskiej;
- podać nazwy głównych organów Unii Europejskiej;
- wymienić imiona i nazwiska Polaków pełniących ważne funkcje w instytucjach /organach Unii Europejskiej.
- podać podstawowe kompetencje głównych organów Unii Europejskiej,
- przedstawić wady i zalety procesu integracji europejskiej,
- zaprezentować sylwetki polityczne Polaków pełniących ważne funkcje w instytucjach /organach Unii Europejskiej.
- zaprezentować* wybrane problemy [osiągnięcia] Unii Europejskiej;
- zaprezentować* wybrane państwa członkowskie Unii Europejskiej [historia, kultura, demografia, ekonomia, itp.]
- zaplanować [zorganizować / aktywnie uczestniczyć] Dzień Europy w szkole.
3. Polska w Unii Europejskiej
- podać przykłady praw/korzyści, które nabyli obywatele polscy po wejściu Polski do Unii Europejskiej,
- podać rok, w którym Polska przystąpiła do Unii Europejskiej.
- wyjaśnić, w jaki sposób nabywa się obywatelstwo Unii Europejskiej,
- wymienić prawa wynikające z obywatelstwa Unii Europejskiej,
- wymienić nazwy funduszy unijnych, z których korzysta Polska.


- podać informacje dotyczące głównych etapów integracji Polski z Unią Europejską [referendum ratyfikacyjne];
- podać przykłady wykorzystania funduszy unijnych;
- wyjaśnić, na czym polega Europejski Rynek Wewnętrzny.

- ocenić proces integracji Polski z Unią Europejską - przedstawić korzyści i zagrożenia;
- wyjaśnić, na jakich zasadach funkcjonuje Strefa Schengen;
- przedstawić korzyści wynikające z przynależności Polski do Strefy Schengen.
- zaprezentować* inwestycje gminne, finansowane ze środków unijnych;
- zaprezentować* wybraną inicjatywę unijną dotyczącą młodzieży.

4. Problemy współczesnego świata
- wymienić przykłady ilustrujące proces globalizacji;
- podać przykłady pomocy humanitarnej.
- wskazać, na podstawie mapy, państwa globalnej Północy i globalnego Południa;
- wyjaśnić, na czym polega różnica pomiędzy państwami globalnej Północy i globalnego Południa;
- podać przykłady globalizacji ekonomicznej i kulturowej współczesnego świata.
- podać przykłady ilustrujące dysproporcję rozwojową pomiędzy państwami globalnego Południa i globalnej Północy;
- podać przykłady zależności pomiędzy państwami globalnej Północy i globalnego Południa;
- uzasadnić konieczność udzielania pomocy humanitarnej.
- podać przyczyny dysproporcji rozwojowych współczesnego świata;
- wymienić korzyści i zagrożenia wynikające z procesu globalizacji;
- wyjaśnić, dlaczego pomoc dla państw biednego Południa jest często nieskuteczna;
- wyjaśnić pojęcia Grupa G7.
- zaprezentować* działania wybranej organizacji pozarządowej zajmującej się udzielaniem pomocy humanitarnej;
- zorganizować debatę / dyskusję [wziąć aktywny udział w debacie / dyskusji] dotyczącą sposobów udzielania efektywnej pomocy społecznościom globalnego Południa;
- zaprezentować* problemy wybranego państwa globalnego Południa.
5. Konflikty zbrojne na świecie
- podać przykłady działań terrorystycznych;
- podać przykłady konfliktów międzynarodowych.
- podać przykłady organizacji międzynarodowych zajmujących się rozwiązywaniem konfliktów i walką z terroryzmem;
- wymienić skutki długotrwałych konfliktów międzynarodowych.
- na wybranych przykładach przedstawić przyczyny współczesnych konfliktów międzynarodowych;
- wymienić skutki rozwoju terroryzmu we współczesnym świecie;
- wymienić cechy ludobójstwa.

- przedstawić różne rodzaje terroryzmu;
- wyjaśnić, dlaczego walka z terroryzmem jest trudna i często nieskuteczna.
- zaprezentować* wybrany konflikt międzynarodowy [lokalizacja konfliktu na mapie, strony konfliktu, przyczyny i formy konfliktu, sposoby rozwiązania sporu].
Podsumowanie i test